Du lịch làng nghề - một xu hướng mới hiện nay được coi là tài nguyên du lịch nhân văn đặc biệt hấp dẫn bởi tính đa dạng, độc đáo, tính truyền thống cũng như tính địa phương của nó, là cơ sở để tạo nên các loại hình du lịch văn hóa phong phú. Với kho tàng tri thức nghề và văn hóa làng nghề, các làng nghề thủ công truyền thống đã và đang trở thành điểm đến hấp dẫn trong quá trình khám phá tìm hiểu truyền thống văn minh - văn hiến Việt Nam của du khách trong và ngoài nước.

Quê hương của nhiều làng nghề thủ công truyền thống nổi tiếng

* Làng nghề đúc đồng Đại Đồng (Thuộc xã Đại Đồng huyện Văn Lâm): Xưa kia, các lò đúc vùng Cầu Nhôm sản xuất lượng hàng hoá lớn, gồm đủ các loại như: nồi sanh, chậu, hàng mỹ nghệ, đồ thờ cúng: đỉnh, lư, lọ hoa, chân đèn, tráp trầu. Sản phẩm có mặt trên thị trường cả nước, được xuất sang cả nước ngoài. Ngày nay, do nhu cầu sử dụng vật thể bằng chất liệu đồng giảm nên nghề đúc đồng giảm, tuy nhiên tỉnh Hưng Yên đang và sẽ có biện pháp khôi phục lại nghề truyền thống này.

* Làng nghề chạm bạc Phù Ủng (Thuộc làng Phù Ủng huyện Ân Thi): được nhiều người biết đến không chỉ bởi những sản phẩm thể hiện sự khéo léo, tinh xảo mà còn bởi đó còn là quê hương của tướng quân Phạm Ngũ Lão. Mặc dù, là làng nghề mới nhưng sản phẩm thật sự đa dạng, phong phú như: lắc đeo tay, nhẫn mặt đá, nhẫn chạm khắc hoa văn, lắc chuông, dây chuyền,...là những sản phẩm lưu niệm độc đáo cho khách du lịch.

* Làng nghề hương xạ Cao Thôn: Làm hương xạ là nghề truyền thống đã có từ hàng trăm năm nay ở Cao Thôn, xã Bảo Khê, thành phố Hưng Yên. Tại đây, khách du lịch có thể được tham quan, tìm hiểu bí quyết, công nghệ làm hương và mua hàng sản phẩm đặc biệt vào dịp lễ, tết.

Các làng nghề truyền thống khác trên địa bàn tỉnh có thể khai thác phục vụ khách tham quan gồm: Làng nghề mây tre đan ở huyện Khoái Châu; Nghề đan đó, dọ huyện Tiên Lữ; Nghề dệt thảm, thêu ren ở huyện Phù Cừ, Kim Động; Nghề trồng ấu ở Tiên Lữ; Làng nghề bánh tẻ Phụng Công, làng trồng hoa cây cảnh ở Văn Giang; làng nghề dược liệu Nghĩa Trai ở Văn Lâm, nghề Tương Bần ở Mỹ Hào…

Nhìn chung, đây là những làng nghề truyền thống mang đặc trưng của nền văn minh lúa nước. Vì vậy, nếu được tổ chức tốt, tạo điều kiện phát triển, có ý tưởng độc đáo, sáng tạo thì sẽ thu hút khách du lịch, đặc biệt là khách du lịch quốc tế tham quan, trải nghiệm, mua sắm hàng lưu niệm. Vì vậy, đối với các sản phẩm làng nghề truyền thống ở Hưng Yên, có thể nghiên cứu khai thác phát triển tuyến du lịch theo chuyên đề kết nối hệ thống làng nghề, tạo nên sự đa dạng, góp phần thu hút khách du lịch.

Du lịch làng nghề được các nhà nghiên cứu, các chuyên gia đánh giá là một loại hình du lịch văn hóa chất lượng cao bởi lẽ làng nghề truyền thống được xem như là một tài nguyên du lịch nhân văn rất có ý nghĩa. Làng nghề truyền thống nơi lưu giữ những kho tàng di sản văn hóa vật thể và phi vật thể phong phú, đa dạng và hiện thực nó góp phần tạo nên hệ giá trị của văn hóa dân tộc. Đây chính là điểm thu hút sự quan tâm của du khách. Các di sản văn hóa làng nghề truyền thống bao gồm: hệ thống các công trình kiến trúc, công cụ sản xuất, các nghệ nhân dân gian, sản phẩm nghề truyền thống, công nghệ và kỹ năng sản xuất mang tính gia truyền của dòng họ, gia đình, các lễ hội, sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng, cảnh quan sinh thái nhân văn… Làng nghề - đó không chỉ đơn thuần là nơi chế tác các sản phẩm thủ công truyền thống mà còn là môi trường văn hóa lưu giữ và truyền lại qua nhiều thế hệ những tinh hoa nghệ thuật và kỹ thuật dân gian, những kinh nghiệm từ quá trình lao động sản xuất kết hợp với phong tục tập quán của cộng đồng.

Có thể nói, vấn đề phát triển du lịch gắn với văn hóa trong đó có làng nghề truyền thống đang là hướng đi đầy triển vọng không chỉ của Hưng Yên mà là của nhiều địa phương khác trong cả nước. Đây chính là điều kiện thuận lợi để du lịch Hưng Yên khai thác tạo ra lợi thế cạnh tranh với các địa phương trong vùng và tiến tới trong nuớc và mở rộng ra khu vực, quốc tế.

Loại hình du lịch làng nghề ở Hưng Yên khá phát triển và bước đầu đem lại những hiệu quả nhất định. Đối với du khách, ngoài cảnh quan thiên nhiên, các sản phẩm làng nghề truyền thống Hưng Yên còn có sức hút đặc biệt bởi mỗi làng nghề lại gắn với một hệ thống các di tích lịch sử, văn hóa. Nhiều du khách nước ngoài cho biết, mỗi khi có dịp sang Việt Nam, họ lại đến thăm các làng nghề ở Hưng Yên như một cơ hội vừa để phục vụ cho công việc, vừa để thỏa mãn sở thích khám phá các nền văn hóa bên ngoài thông qua cuộc sống thường ngày của người dân, qua hệ thống các di tích lịch sử gắn với làng nghề như đình, chùa, đền, miếu…. hay qua việc tìm hiểu về các vị tổ nghề và danh nhân văn hóa. Ở đó, họ không chỉ được ngắm nhìn và cảm nhận những tác phẩm rất hiện thực từ khung cảnh làng quê thanh bình mà còn được tham quan nơi sản xuất, thậm chí có thể trực tiếp tham gia vào quá trình sản xuất tạo ra sản phẩm của chính mình. Sản phẩm được mua tại các làng nghề truyền thống sẽ trở thành vật phẩm lưu niệm giá trị hơn và ý nghĩa hơn nhiều so với các sản phẩm đại trà được trưng bày và bán trên thị trường.

Hưng Yên là vùng đất nổi danh với câu: “Thứ nhất kinh kỳ, thứ nhì Phố Hiến”. Vùng đất được ví như “Tiểu Tràng An” trở thành tài sản vô cùng quý giá gồm những di tích lịch sử văn hoá, lễ hội đặc sắc, làng nghề thủ công truyền thống, đặc sản văn hoá ẩm thực, có dòng sông Hồng đỏ lặng phù sa gắn với câu chuyện tình “Chử Đồng Tử - Tiên Dung”. Hưng Yên còn là vùng “Địa linh Nhân kiệt”, luôn đóng góp bậc hiền tài cho đất nước ở mỗi thời đại. Tỉnh có 4 trạng nguyên trên tổng số 53 trạng nguyên của cả nước. Hiện tại Văn miếu Xích Đằng còn lưu trên bia đá tên hàng trăm tiến sĩ khoa bảng của tỉnh trong các thời kỳ phong kiến. Thời cận đại và hiện đại nhiều người con Hưng Yên đã có công lao với đất nước góp phần làm rạng danh dân tộc Việt Nam như Hoàng Hoa Thám, Nguyễn Thiện Thuật, Tô Hiệu, Nguyễn Văn Linh, Lê Văn Lương…Các danh nhân xưa và nay trên mảnh đất Hưng Yên đều gắn liền với hệ thống di tích lịch sử - văn hoá trên địa bàn tỉnh góp phần làm phong phú, đa dạng tiềm năng du lịch.

Định hướng phát triển sản phẩm du lịch làng nghề Hưng Yên

Nhìn chung, trong những gần đây du lịch làng nghề ở Hưng Yên đã đạt được những thành công đáng ghi nhận khi ngày càng có đóng góp tích cực qua đối sánh tỷ trọng giữa các loại hình du lịch, bước đầu thể hiện nỗ lực của các cơ quan quản lý cũng như các ban ngành địa phương sở hữu thế mạnh về loại hình du lịch đầy tiềm năng này. Tuy nhiên, hoạt động du lịch làng nghề ở Hưng Yên hiện vẫn còn không tránh khỏi những khó khăn bởi tình trạng phát triển manh mún, tự phát và chưa xứng tầm với những lợi thế sẵn có.

Cơ sở hạ tầng ở khu vực làng nghề còn kém chất lượng. Hiện nay, ngoài một vài làng nghề thu hút được khách du lịch nhờ sức hấp dẫn từ bản thân vốn có và yếu tố giao thông thuận tiện thì hầu hết các điểm du lịch làng nghề đều đang gặp trở ngại về vấn đề giao thông như đường xuống cấp, ô nhiễm khí bụi. Ngoài ra, công tác tuyên truyền, quảng bá giới thiệu sản phẩm làng nghề cũng chưa thực sự có hiệu quả, nhiều địa phương có tiềm năng du lịch làng nghề lớn nhưng chưa được khai thác đúng tầm.

Để khai thác phát triển sản phẩm du lịch làng nghề theo hướng bền vững - đảm bảo hiệu quả trên các mặt kinh tế, xã hội và môi trường sinh thái trong thời gian tới, cần quan tâm giải quyết một số vấn đề như sau:

Quan tâm tới công tác bảo vệ, trùng tu, tôn tạo các di tích lịch sử văn hóa cũng như khôi phục và phát triển các hoạt động văn hoá dân gian truyền thống trong khu vực làng nghề nhằm giữ gìn bản sắc văn hoá của làng nghề, tạo sức hút với du khách.

Xây dựng môi trường du lịch văn hoá tại làng nghề thông qua một số hoạt động như: Giáo dục ý thức cho cộng đồng dân cư làng nghề có văn hoá giao tiếp với khách du lịch; Phối hợp với các cơ sở đào tạo về quản lý du lịch, mời các giảng viên, chuyên gia trong lĩnh vực du lịch về giảng dạy các khóa học, các lớp tập huấn ngắn hạn tại làng nghề nhằm trang bị cho cán bộ địa phương và nhân dân tại các làng nghề những kiến thức và kỹ năng cơ bản trong hoạt động du lịch.

Hỗ trợ các làng nghề trong việc xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ du lịch làng nghề như mở rộng và nâng cấp các tuyến đường giao thông ra - vào làng nghề, hình thành các dịch vụ hỗ trợ cho du lịch làng nghề bao gồm: Hệ thống nhà hàng, nhà nghỉ, khách sạn phục vụ nhu cầu ăn uống và lưu trú; Một số điểm vui chơi, giải trí; các dịch vụ ngân hàng, viễn thông…

Môi trường cảnh quan của làng nghề có ảnh hưởng khá lớn đến tâm lý của du khách, có thể khiến du khách cảm thấy không thoải mái khi tham quan hoặc không muốn tiêu thụ sản phẩm của làng nghề. Vì vậy, không gian sản xuất cũng cần phải được bố trí gọn gàng, sạch sẽ nhằm tạo thiện cảm với khách du lịch. Những công đoạn sản xuất tại làng nghề phải được bố trí hợp lý và có không gian riêng và có phương án xử lý chất thải để không ảnh hưởng đến môi trường chung. Tăng cường hợp tác với các công ty du lịch, doanh nghiệp lữ hành trong việc tổ chức các tour và các đoàn Famtrip khảo sát và tham quan làng nghề truyền thống. Ở hình thức này, có thể phát hành tờ rơi, tập gấp với những thông tin khái quát và hình ảnh minh họa sinh động về làng nghề là hình thức quảng cáo trực tiếp đến khách hàng một cách có hiệu quả.

Xúc tiến quảng bá, giới thiệu các làng nghề và sản phẩm làng nghề trên các phương tiện thông tin đại chúng, Internet, qua các triển lãm, hội chợ và festival…

Xây dựng các điểm trưng bày và giới thiệu sản phẩm truyền thống, từ đó phát triển thành trung tâm dịch vụ thương mại phục vụ cho nhu cầu mua - bán trong hoạt động du lịch làng nghề.

Các làng nghề truyền thống cũng cần được thiết lập các quy định về bảo vệ môi trường trên cơ sở Luật Bảo vệ môi trường và Luật Du lịch. Không chỉ cần trách nhiệm của các cơ quan quản lý ngành du lịch, mà còn cần sự phối hợp của các cơ quan quản lý văn hóa cùng nhiều ban ngành như Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn; Tài Nguyên - Môi trường; Công thương; Tài chính… Vấn đề phát triển, quảng bá du lịch làng nghề vốn đã khó, song việc gìn giữ bản sắc hay những nét tinh hoa của làng nghề cũng như môi trường sống của người dân còn khó hơn. Do vậy, nếu chỉ chú trọng tới làm du lịch, làm kinh tế mà quên đi vấn đề căn bản đó thì sẽ tự làm mất đi một phần di sản văn hóa quan trọng của dân tộc đó là các làng nghề.

Phát triển du lịch ở các làng nghề truyền thống dự báo sẽ giải quyết đáng kể công ăn việc làm cho người lao động tại địa phương, tăng thu nhập, làm chuyển dịch cơ cấu kinh tế góp phần đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn. Hơn nữa, phát triển du lịch làng nghề chính là một trong những giải pháp hữu hiệu góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa của dân tộc trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế theo tinh thần Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 16/01/2017 của Bộ Chính trị về phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn.

Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hưng Yên