Hai ví dụ điển hình – chè Thu Đan ở khu vực trung du và lụa Vạn Phúc tại làng nghề truyền thống – cho thấy khi các chủ thể cùng tham gia chuỗi liên kết, từ người sản xuất đến doanh nghiệp và hệ thống phân phối, sản phẩm không chỉ giữ được bản sắc mà còn tạo được lợi thế cạnh tranh bền vững. Đây cũng là hướng đi mà nhiều ngành hàng địa phương cần ưu tiên để vươn lên mạnh mẽ trong giai đoạn mới.

Khi liên kết được hoàn thiện, chè Thu Đan nâng sức cạnh tranh trên thị trường

Tại xã Bình Thuận, tỉnh Sơn La, ông Phạm Văn Doanh, Giám đốc Công ty TNHH Trà Thu Đan đang vận hành một vùng nguyên liệu và nhà máy chế biến trà quy mô hàng đầu khu vực. Ngoài 20 ha vườn trà tự có, doanh nghiệp còn liên kết với hơn 300 hộ nông dân, hình thành vùng nguyên liệu gần 300 ha, mỗi năm cung cấp khoảng 2.000 tấn chè tươi và sản xuất 350 tấn trà khô. Nhờ liên kết chặt chẽ từ sản xuất đến chế biến và tiêu thụ, sản phẩm chè giữ được chất lượng đồng đều, được OCOP 4 sao cấp tỉnh, đồng thời hướng tới OCOP 5 sao cấp quốc gia vào năm 2025.

Kể về những khó khăn trong liên kết sản xuất, ông Doanh cho biết việc giữ chân các hộ dân rất gian nan, nhất là khi thị trường biến động và giá thu mua của các loại cây trồng khác tăng cao. Một số hộ vẫn chưa tuân thủ đầy đủ quy trình kỹ thuật hoặc các cam kết trong hợp đồng, dẫn đến nguy cơ đứt gãy liên kết khi họ bán nguyên liệu ra ngoài để được giá cao hơn. Trong khi đó, chi phí hỗ trợ về giống, kỹ thuật và vật tư cho người dân khá lớn nhưng hiệu quả lại phụ thuộc nhiều vào ý thức hợp tác của từng hộ, khiến việc duy trì liên kết bền vững gặp không ít trở ngại.

Thành viên liên kết tại công ty TNHH Trà Thu Đan vào vụ thu hoạch.

Từ những yêu cầu đặt ra trong quá trình liên kết sản xuất, Công ty TNHH Trà Thu Đan đã đề xuất nhiều giải pháp nhằm củng cố và phát triển vùng nguyên liệu bền vững. Công ty cam kết duy trì giá thu mua ổn định và phù hợp với thị trường, thực hiện bao tiêu nguyên liệu minh bạch, đúng hợp đồng. Đồng thời, doanh nghiệp tiếp tục hỗ trợ kỹ thuật, tăng cường giám sát vùng trồng, đầu tư giống, vật tư và phối hợp mở rộng vùng nguyên liệu theo hướng bền vững. Bên cạnh đó, Công ty cũng chú trọng đào tạo HTX và các hộ dân để nâng cao năng lực sản xuất. Về phía HTX và người dân, các bên được yêu cầu tuân thủ quy trình kỹ thuật, chuẩn hóa sản xuất, giữ cam kết hợp đồng, không bán nguyên liệu ra ngoài khi giá biến động; đồng thời phối hợp tốt trong công tác kiểm tra, giám sát vùng trồng và tích cực tham gia các lớp tập huấn nhằm nâng cao trình độ sản xuất.

Để đảm bảo chất lượng đồng đều, hàng năm, doanh nghiệp cung cấp 1,5 triệu cây giống miễn phí để mở rộng thêm 100 ha chè nguyên liệu, dự kiến sản lượng chè khô năm 2024–2025 đạt 300–400 tấn. Hiện Công ty hướng đến sản xuất chè hữu cơ, an toàn, chất lượng cao, đồng thời đứng ra bao tiêu nguyên liệu, cung cấp vật tư và kiểm soát chất lượng vùng trồng, giúp nâng cao năng suất, ổn định đầu ra và củng cố thương hiệu chè Sơn La.

Ông Dương Gia Định, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Bình Thuận, đánh giá: “Mô hình liên kết của Trà Thu Đan là điển hình trong phát triển nông nghiệp bền vững. Việc doanh nghiệp đứng ra bao tiêu nguyên liệu, hướng dẫn kỹ thuật và kiểm soát chất lượng giúp người dân yên tâm sản xuất, nâng cao năng suất, đồng thời góp phần định vị thương hiệu chè xã Bình Thuận và thúc đẩy kinh tế địa phương.”

Hiện nay, tỉnh Sơn La đang tích cực triển khai các dự án phát triển sản xuất theo chuỗi giá trị, nhằm tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân, nâng cao chất lượng sản phẩm và ổn định đầu ra. Đến nay, toàn tỉnh đã thực hiện 9 dự án chính, bao gồm: 5 chuỗi trồng mới xoài GL4, với tổng diện tích 308,5 ha tại 10 huyện, thành phố; 1 chuỗi trồng mới cam chín muộn, diện tích 18 ha tại Sông Mã và Sốp Cộp; 1 chuỗi trồng mới lê VH6, diện tích 78 ha tại Mộc Châu và Quỳnh Nhai; 1 chuỗi thâm canh cà phê, diện tích 90 ha tại Thuận Châu và Thành phố Sơn La; 1 chuỗi trồng mới chanh leo, diện tích 17 ha tại Mộc Châu và Vân Hồ.

Các dự án này đã tạo ra vùng nguyên liệu tập trung, đồng bộ về kỹ thuật và chất lượng, giúp sản phẩm nông nghiệp ổn định đầu ra và nâng cao giá trị thương hiệu. Trà Thu Đan là một minh chứng điển hình, khi doanh nghiệp liên kết chặt chẽ với hơn 400 hộ dân, đầu tư kỹ thuật, bao tiêu sản phẩm và hướng đến sản xuất chè hữu cơ, từ đó nâng sức cạnh tranh cho sản phẩm địa phương.

Ông Vũ Tiến Đỉnh - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Sơn La cho rằng: “Các mô hình liên kết chuỗi giá trị như Trà Thu Đan là minh chứng điển hình cho nông nghiệp bền vững. Việc doanh nghiệp bao tiêu nguyên liệu, hỗ trợ kỹ thuật và hướng dẫn nông dân áp dụng quy trình chuẩn giúp nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, đồng thời tăng giá trị thương hiệu cho nông sản địa phương. Đây cũng là hướng đi mà tỉnh Sơn La đang khuyến khích để mở rộng các chuỗi liên kết khác, từ sản xuất đến chế biến và tiêu thụ, nhằm tăng sức cạnh tranh và ổn định đầu ra cho người dân.”

Liên kết nguyên liệu chuẩn hóa nâng cao chất lượng lụa

Một minh chứng khác từ làng nghề truyền thống Vạn Phúc cho thấy, ngay cả với sản phẩm thủ công tinh xảo như lụa, việc chuẩn hóa nguyên liệu và xây dựng liên kết bền chặt giữa các hộ dệt, doanh nghiệp và hiệp hội vẫn đóng vai trò quyết định trong nâng cao sức cạnh tranh và bảo tồn giá trị truyền thống.

Nhờ cơ chế liên kết này, vùng nguyên liệu của làng nghề được duy trì ổn định,

Chia sẻ về khó khăn trong quá trình sản xuất, bà Nguyễn Thị Tâm – Chủ cơ sở lụa tơ tằm Triệu Văn Mão cho biết thách thức lớn nhất hiện nay chính là nguồn nguyên liệu chưa ổn định. Tơ tằm trong nước ngày càng khan hiếm, giá nhập từ các vùng khác biến động liên tục, khiến việc duy trì chất lượng đồng đều cho sản phẩm gặp nhiều trở ngại. Bên cạnh đó, mỗi hộ dệt lại có cách chọn tơ, xử lý và nhuộm khác nhau, dẫn đến khó khăn trong chuẩn hóa kỹ thuật và đồng bộ mẫu mã.

Điều này khiến các hộ sản xuất nhỏ lẻ như hộ kinh doanh của cô Tâm càng phụ thuộc vào sự liên kết chặt chẽ giữa các thành viên trong làng nghề và doanh nghiệp để bảo đảm nguồn nguyên liệu ổn định, giữ chất lượng lụa và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Để giải quyết khó khăn giữ vùng nguyên liệu ổn định cho các hộ sản xuất trong làng, Hội làng nghề Vạn Phúc đã đứng ra liên kết với Lâm Đồng để thu mua nguyên liệu tằm chất lượng, sau đó phân phối cho các hộ dệt trong làng. Nhờ cách làm này, các hộ không phải lo thiếu hụt nguyên liệu hay chênh lệch chất lượng, đồng thời có thể tập trung vào gia công, hoàn thiện sản phẩm theo tiêu chuẩn đồng bộ

Ông Nguyễn Văn Hùng, Chủ tịch Hội làng nghề dệt lụa Vạn Phúc, chia sẻ: “Hội làng nghề đứng ra thu mua nguyên liệu tằm từ Đà Lạt (Lâm Đồng), sau đó phân phối cho các hộ dệt trong làng. Cách làm này giúp đảm bảo nguồn nguyên liệu đồng đều về chất lượng, tạo điều kiện để các hộ dệt sản xuất lụa đạt tiêu chuẩn cao, giữ được bản sắc truyền thống đồng thời nâng tầm giá trị sản phẩm trên thị trường.”

Nhờ cơ chế liên kết này, vùng nguyên liệu của làng nghề được duy trì ổn định, chất lượng sản phẩm đồng đều và đạt tiêu chuẩn cao, giúp lụa Vạn Phúc tiếp tục giữ vững uy tín trên thị trường trong nước và mở rộng xuất khẩu.

Hiện làng lụa Vạn Phúc có khoảng 300 hộ dệt, kinh doanh mặt hàng lụa tơ tằm. Để phục vụ khách du lịch, các gian hàng trong khu phố Lụa được sắp xếp gọn gàng, đẹp mắt. Các gian hàng trưng bày nhiều sản phẩm mới, các mẫu thiết kế thời trang, các mặt hàng thủ công mỹ nghệ làm từ lụa đa dạng nhằm đáp ứng nhu cầu của du khách.

Sản phẩm lụa Vạn Phúc là một trong những sản phẩm tiêu biểu được công nhận đạt chuẩn OCOP, góp phần khẳng định giá trị và vị thế của làng nghề lụa truyền thống nổi tiếng bậc nhất Thủ đô Hà Nội. Với lịch sử hàng nghìn năm, lụa Vạn Phúc nổi bật bởi chất liệu tơ tằm tự nhiên, hoa văn tinh xảo, màu sắc trang nhã, kết hợp hài hòa giữa kỹ thuật dệt thủ công truyền thống và cải tiến mẫu mã hiện đại.

Không chỉ tổ chức tốt hoạt động sản xuất kinh doanh mà làng lụa Vạn Phúc còn gắn kết với du lịch, dịch vụ. Ngày nay, ngoài việc kinh doanh các sản phẩm làm từ lụa, các cơ sở sản xuất còn kết hợp mô hình cho du khách tới tham quan, trải nghiệm quy trình làm ra sản phẩm, giúp khách hàng thấy được giá trị chất lượng của sản phẩm lụa nơi đây để yên tâm lựa chọn mua sắm.

Vào tháng 2 vừa qua, Làng dệt lụa Vạn Phúc chính thức được Hội đồng Thủ công thế giới công nhận trở thành thành viên Mạng lưới các thành phố Thủ công sáng tạo thế giới.

Ông Nguyễn Đình Hoa – Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Hà Nội cho biết: Để mở rộng và nhân rộng các mô hình này, các địa phương cần có chính sách cụ thể. Cụ thể, nhà nước nên: Hỗ trợ hợp tác xã và tổ chức nông dân trong quản lý vùng nguyên liệu, áp dụng kỹ thuật chuẩn hóa, tiếp cận thị trường và xây dựng thương hiệu. Khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, đặc biệt các lĩnh vực giá trị gia tăng cao, thông qua ưu đãi tín dụng, thuế, đất đai và cơ chế bao tiêu sản phẩm. Tạo cơ chế kết nối doanh nghiệp – hợp tác xã – nông dân, giúp các bên chia sẻ rủi ro, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Hỗ trợ đào tạo, chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực quản trị cho cả người sản xuất và doanh nghiệp, nhằm phát triển nông nghiệp bền vững và có khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Ông cũng nhấn mạnh các giải pháp chỉ đạo cho địa phương, bao gồm: quy hoạch đất đai, bảo vệ môi trường, hỗ trợ truyền nghề, xúc tiến thương mại, quảng bá sản phẩm, kết nối vùng nguyên liệu và phát triển du lịch gắn với làng nghề.