Phong cách hiện đại ở khách sạn 5 sao quốc tế Hotel de la Coupole – MGallery tại Sa Pa. Các họa tiết và hoa văn trên các loại vải được sử dụng khéo léo nhằm tôn vinh văn hóa bản địa của người H’Mong.

Nghề truyền thống ứng dụng trong đời sống hiện đại

Việt Nam nổi tiếng trên thế giới với các giá trị văn hóa và chất liệu truyền thống được ứng dụng trong các sản phẩm phục vụ đời sống. Nhiều chuyên gia văn hóa nhận định, tính truyền thống không chỉ giúp cải thiện sinh kế cho người dân mà còn tạo ra hàng trăm ngàn sản phẩm khác mang đậm hình ảnh văn hóa của Việt Nam. Bên cạnh đó, đẩy mạnh ứng dụng truyền thống trong các sản phẩm còn góp phần khôi phục các nghề thủ công, phong tục tập quán hay những giá trị văn hóa đang bị mai một.

Các nhà thiết kế cần xem xét truyền thống làm nhịp cầu kết nối các giá trị mới, chứ không phải xem những sản phẩm làng nghề chỉ làm di tích của quá khứ. Thông qua việc khai thác giá trị vật thể và phi vật thể như phong tục, lễ hội, nghệ thuật dân gian, công trình kiến trúc… hoặc sử dụng các nguyên liệu, kỹ thuật sản xuất truyền thống, các thiết kế sáng tạo sẽ góp phần bảo tồn và quảng bá văn hóa địa phương.

Chiếc đèn chùm mang hình dáng chiếc mũ của dân tộc Lô lô ở khách sạn 5 sao quốc tế Hotel de la Coupole – MGallery tại Sa Pa.

Điển hình, làng nghề mây tre đan Liên Khê thuộc huyện Khoái Châu tỉnh Hưng Yên nổi tiếng trong xuất khẩu hàng thủ công của địa phương nổi tiếng của nước ta. Làng nghề được hình thành từ những năm 90 của thế kỉ XX và phát triển cho tới ngày nay. Hiện nay, sản phẩm mây tre đan Liên Khê đang từng ngày phát triển mạnh mẽ trở thành thương hiệu quen thuộc được sử dụng trong việc trang trí các không gian nội thất mang đậm nét văn hóa Việt Nam. Những sản phẩm của mây tre đan Liên Khê được xuất khẩu sang nhiều nước như Nhật Bản, Hàn Quốc, Mỹ… Với nét giản dị, mộc mạc nhưng không kém phần tinh xảo và lôi cuốn, có giá trị về thẩm mỹ và tính ứng dụng cao các sản phẩm mây tre đan Liên Khê chiếm được cảm tình của nhiều khách hàng quốc tế, các đơn đặt hàng ngày một nhiều, tăng về số lượng và đa dạng về mẫu mã.

Sản phẩm làng nghề mây tre đan Liên Khê tỉnh Hưng Yên trong trang trí nội thất

Tại Quảng Ngãi, Làng nghề mây tre đan ở Tịnh Ấn Tây và nhiều làng nghề khác đã có từ rất lâu đời, là nghề mang lại nguồn thu nhập đáng kể cho nhiều hộ dân nơi đây. Người dân tỉ mỉ tạo ra những sản phẩm, với nhiều mẫu mã đa dạng khác nhau như giỏ, mẹt, khung đèn,...Tất cả sản phẩm được tiêu thụ trong và ngoài tỉnh giúp cải thiện sinh kế người dân và có thêm động lực để nối tiếp nghề truyền thống trong tương lai. Người dân không ngừng sáng tạo, đổi mới một số các sản phẩm thích ứng với đời sống hiện đại tạo nên thương hiệu chất lượng cho địa phương mình.

Hay đối với nghề dệt may, điển hình như nghề dệt thổ cẩm Sapa, là một trong những nghề truyền thống lâu đời mang âm hưởng núi rừng Tây Bắc. Thổ cẩm là một loại vải được dệt thủ công với những họa tiết nổi trên bề mặt, đa dạng sắc màu muôn hình như chim muông, hoa lá, cỏ cây… Những sản phẩm thiết thực trong đời sống được tạo nên từ những tấm vải thổ cẩm như áo quần, khăn choàng, mũ… nghề dệt thổ cẩm Sapa chủ yếu phục vụ nhu cầu sinh hoạt thường ngày của đồng bào dân tộc thiểu số. Khi du lịch Sapa từng ngày phát triển, sản phẩm thổ cẩm dần dần trở thành món quà độc đáo, hút hồn mọi ánh nhìn du khách.

Ngoài ra, Quảng Ngãi còn có thổ cẩm của người đồng bào Hrê (Làng Teng) được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia. Các sản phẩm của Làng Teng đã trở nên đa dạng và phong phú hơn dưới bàn tay của các nghệ nhân trẻ. Các sản phẩm được lồng ghép khéo léo những đặc trưng của thổ cẩm Làng Teng vào tạo nên những sản phẩm phù hợp cho mọi đối tượng sử dụng. Từ đó, sản phẩm thổ cẩm được biết đến rộng rãi. Các hoa văn trên tấm thổ cẩm được các nhà thiết kế thời trang tạo ra những sản phẩm và quảng bá trong các chương trình sự kiện lớn. Làm điểm nhấn trong một số sản phẩm nội thất cho công trình mang đậm chất dân tộc.

Nghệ nhân thực hiện kỹ thuật gắn vỏ trứng trong sản phẩm ốp điện thoại sơn mài.

Trong tương lai, việc lồng ghép sáng tạo các sản phẩm thủ công từ các làng nghề truyền thống ở Việt Nam được đặt lên hàng đầu. Các sản phẩm được tạo ra sẽ giải quyết vấn đề kinh tế, duy trì các hoạt động sản xuất của địa phương và phát triển du lịch trải nghiệm. Khi kết nối với quá khứ, được truyền cảm từ các câu chuyện, tìm kiếm, khai thác và vận dụng những yếu tố, đặc điểm của văn hóa – lịch sử – ngành nghề cổ hay vật liệu địa phương… cộng với quan điểm sáng tạo độc đáo, các làng nghề sẽ tạo ra các sản phẩm sáng tạo mới mang đậm chất văn hóa Việt.

Bên cạnh những kết quả đạt được, trong quá trình phát triển các làng nghề truyền thống, còn tồn tại một số hạn chế. Việc phát triển làng nghề thiếu tính bền vững, sản xuất phân tán, quy mô nhỏ lẻ, chủ yếu là quy mô gia đình, cho nên việc đầu tư, cải tiến và áp dụng khoa học, công nghệ còn gặp nhiều khó khăn. Chất lượng sản phẩm chưa cao, khả năng cạnh tranh thấp, đầu ra cho sản phẩm còn hạn chế. Đó là tình trạng chung của các làng nghề thủ công mỹ nghệ nước ta. Việc chưa ứng dụng phổ biến công nghệ 4.0 cũng là bài toán khó cho các nhà sản xuất đưa sản phẩm làng nghề vào mỹ thuật ứng dụng.

Đánh dấu bước chuyển mình giữa truyền thống và hiện đại, ốp điện thoại bằng sơn mài với phiên bản nâng cấp sạc được sạc không dây

Tuy nhiên, tại các làng nghề truyền thống, nhiều cơ sở đã tiếp cận các nguồn vốn vay đầu tư mở rộng quy mô sản xuất, mua sắm máy móc, ứng dụng khoa học - kỹ thuật, đổi mới thiết bị, công nghệ, hạ giá thành sản phẩm, nâng cao giá trị hàng hóa, tăng sức cạnh tranh trên thị trường. Bên cạnh đó, còn thực hiện tốt các chính sách ưu đãi về thuế, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp mới thành lập, tiếp tục chỉ đạo tháo gỡ những vướng mắc ở các cụm điểm công nghiệp làng nghề.

Mỹ thuật ứng dụng cần được phát huy và đề cao tính dân tộc

Mỹ thuật ứng dụng bao gồm các thiết kế đồ họa; Thiết kế mỹ thuật đa phương tiện; thiết kế trang trí nội thất; Thiết kế sản phẩm; Thiết kế đồ chơi; Thiết kế thời trang và phụ kiện;Sản phẩm trên các chất liệu như sơn mài, gốm, sứ, mây tre, chạm khắc vàng, bạc, đồng, gỗ, kim loại, vải, tổng hợp... Hiện nay, mỹ thuật ứng dụng thâm nhập các lĩnh vực của đời sống, hầu hết sản phẩm tiêu dùng đều có yếu tố thiết kế mỹ thuật. Lĩnh vực này đang đóng góp không nhỏ vào sự phát triển kinh tế, du lịch, văn hóa của nước ta. Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam, tầm nhìn đến năm 2030 cũng xác định, mỹ thuật ứng dụng là một phần của công nghiệp văn hóa đất nước và cần phát triển mỹ thuật công nghiệp, mỹ thuật ứng dụng đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế thị trường.
Nhằm giới thiệu những tác phẩm mỹ thuật ứng dụng có chất lượng tốt, đồng thời giúp xã hội hiểu hơn về tiềm năng, vai trò của mỹ thuật ứng dụng trong đời sống và phát triển kinh tế, du lịch, văn hóa, đề cao tính dân tộc, tính sáng tạo, sự thân thiện với môi trường và khả năng đi vào đời sống.

Ông Nguyễn Văn Vũ – Phó Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam cho biết, các làng nghề thủ công, mỹ nghệ đang lâm vào tình trạng bế tắc về mẫu mã, cần được thổi những luồng gió sáng tạo để khơi thông. Cần sự cộng tác của những nghệ sỹ hoạt động lĩnh vực nghiên cứu và sáng tạo sản phẩm mỹ thuật công nghiệp ứng dụng giúp đỡ để những người làm nghề phát huy sáng tạo, lòng tự trọng nghề nghiệp mà cải tiến sản phẩm, đưa sản phẩm có tính mỹ thuật cao, ứng dụng tốt đáp ứng cuộc sống ngày một hiện đại nhưng không để mất đi giá trị truyền thống.

Nhu cầu của xã hội và nhân lực dồi dào đang là thuận lợi cho việc phát triển mỹ thuật ứng dụng. Cho dù là nhà phố, biệt thự hay chung cư được thiết kế theo phong cách kiến trúc Âu hay Á, hiện đại hay truyền thống nhưng cách trang trí nội ngoại thất đều sẽ ảnh hưởng một phần lớn đến không gian của bạn bằng chính những sản phẩm làng nghề thân thiện với môi trường.

Nhu cầu của các đối tượng khách hàng và thị trường tiêu thụ ngày càng mở rộng, các sản phẩm của các làng nghề cũng trở nên đa dạng và có tính ứng dụng cao. Những sản phẩm được xuất khẩu đã có vị thế quan trọng và khẳng định được thương hiệu của nghề truyền thống Việt Nam. Mỗi làng nghề đều có sản phẩm, mang nét đặc trưng và điểm thú vị riêng. Nhưng đằng sau những sự phát triển ngày càng hiện đại vẫn lưu lại những nét truyền thống của làng nghề. Hy vọng những nét đẹp này sẽ mãi được gìn giữ và được phát huy hơn nữa. Cùng chung tay chia sẻ và quảng bá cho làng nghề truyền thống Việt Nam!

Doãn Ngọc