Cách trung tâm Hà Nội chừng 40km, theo quốc lộ 1A là tới xã nghề Chuyên Mỹ với nghề khảm trai, sơn mài. Khảm trai tập trung ở làng Chuôn Ngọ; sơn mài chủ yếu ở làng Bối Khê. Sự trù phú của các làng nghề minh chứng bằng những dãy nhà cao tầng khang trang, hiện đại; đường bê tông rộng rãi, sạch sẽ, thông thoáng...

Từ hàng trăm năm nay, ngoài làm ruộng, người dân xã Chuyên Mỹ đã gắn bó với nghề thủ công. Sản phẩm của họ khá tinh xảo, đa dạng, được khách hàng trong nước và thế giới ưa chuộng bởi sự độc đáo, giá cả hợp lý. Công việc chủ yếu là khảm vỏ trai, vỏ ốc lên sập gụ, tủ, bàn ghế, tranh, hoành phi, câu đối và sơn mài đồ gia dụng...

Ảnh hưởng bởi dịch Covid-19, giao thương ngưng trệ nên các tuyến đường ở xã nghề Chuyên Mỹ (huyện Phú Xuyên) khá vắng vẻ.

Sản phẩm của làng nghề được tiêu thụ mạnh tại nhiều thị trường "kỹ tính", như: Anh, Nga, Hà Lan, Nhật Bản, Hoa Kỳ... Nhờ vậy, người làng nghề luôn có việc làm và thu nhập khá so với mặt bằng chung trong huyện. Nhiều chủ cơ sở có doanh thu từ vài tỷ đến hàng chục tỷ đồng mỗi năm; đồng thời, tạo việc làm cho lượng lớn lao động trong vùng với thu nhập từ vài trăm đến gần 1 triệu đồng/người/ngày, tùy tay nghề...

Theo Chủ tịch UBND xã Chuyên Mỹ Vũ Quốc Thương, toàn xã có hơn 1.350 cơ sở sản xuất với gần 90% số gia đình trên địa bàn làm nghề; đồng thời, nghề cũng tạo việc làm cho hàng trăm lao động địa phương lân cận. Các làng nghề đang sôi động bỗng dưng ảnh hưởng từ dịch Covid-19 khiến ai cũng lo lắng bởi đồng nghĩa với giảm việc do tiêu thụ chậm...

Anh Đinh Văn Soi, chủ cơ sở sản xuất Soi Hà ở thôn Bối Khê cho biết, năm nay 29 tuổi nhưng anh đã có 8 năm mở xưởng và rất thành công. Tuy nhiên, thời điểm này, cơ sở sản xuất của anh bị chững lại bởi đầu ra không thuận lợi. "Sản phẩm của chúng tôi chủ yếu xuất khẩu nên từ đầu năm 2020, khi thế giới xuất hiện dịch Covid-19, giao thương ngưng trệ, không những khó ký được hợp đồng mới mà đơn hàng đã ký cũng có nguy cơ ứ đọng. Hiện, cơ sở của tôi chỉ duy trì vài ba lao động tại xưởng và 5-7 gia đình làm tại nhà để hoàn thiện đơn hàng cũ. Do giảm đơn hàng, việc cũng phải cắt 60-70%. Một số công đoạn trước đây khoán cho các gia đình ở địa phương lân cận, nay chỉ đủ cho lao động trong làng", anh Soi chia sẻ.

Đinh Văn Soi cho biết thêm, trước đây, những tháng cuối năm là thời điểm cả làng hối hả làm ngày đêm cho kịp các hợp đồng. Riêng cơ sở của anh, mỗi năm xuất khẩu 7-8 container sản phẩm, doanh thu 7-8 tỷ đồng/năm thì năm nay chỉ còn 2-3 container và doanh thu cũng giảm, chỉ đạt 1/3 so với mọi năm. Còn với lao động, trước đây thu nhập 3-10 triệu đồng/tháng thì nay cũng bị giảm theo hoặc không có việc làm...

Tương tự, chị Nguyễn Thị Bình, chủ cơ sở sản xuất Bình Thành ở thôn Bối Khê cho hay, hiện giờ, cơ sở của chị duy trì 5 người và 10 gia đình nhận khoán để hoàn thành hợp đồng cũ. Trong khi hàng chưa xuất bán, ngoài duy trì việc làm, người làm nghề thêm nỗi lo về vốn vay phải chịu lãi suất để trả công thợ, mua nguyên liệu...

Xưởng sản xuất sơn mài Soi Hà ở xã Chuyên Mỹ (huyện Phú Xuyên) duy trì số ít thợ để hoàn thiện đơn hàng cũ.

Trước mắt, anh Đinh Văn Soi cho biết sẽ tận dụng thời gian trống để tham khảo, tạo mẫu mã mới cho đơn hàng sắp tới, tiếp tục tìm kiếm cơ hội mở rộng thị trường. "Tuy nhiên, tôi không thạo ngoại ngữ và kỹ năng quảng bá nên hạn chế trong phát triển thương hiệu. Dù sản phẩm được người tiêu dùng trên thế giới sử dụng rộng rãi nhưng vẫn chưa chính danh thương hiệu làng nghề mà phải qua khâu trung gian nên thu nhập chủ yếu hưởng từ chênh lệch tỷ giá; giá trị sản phẩm làng nghề chưa xứng tầm. Chúng tôi mong được các cơ quan chức năng hỗ trợ xây dựng thương hiệu làng nghề" - anh tâm sự.

Còn với đa số người làng nghề, thời điểm này khi việc làm bị cắt giảm, họ chuyển sang công việc khác như kinh doanh nhỏ..., song, người làng nghề vẫn động viên nhau cố gắng, khắc phục khó khăn, chờ dịch được đẩy lùi để tiếp tục với nghề truyền thống.

Cùng với nỗi lo về dịch Covid-19, các làng nghề cũng đang đối mặt với ô nhiễm môi trường bởi bụi, nước thải... Do tận dụng không gian sân, vườn nên việc xử lý môi trường chưa triệt để, biện pháp còn thô sơ (đưa ống hút bụi lên cao, gom chất thải rắn, nước thải xả thẳng vào cống rãnh...

Về vấn đề này, theo Chủ tịch UBND xã Chuyên Mỹ Vũ Quốc Thương, từ nhiều năm trước, xã đã có quy hoạch điểm tiểu thủ công nghiệp làng nghề tại khu vực thôn Thượng (5ha); tuy nhiên, hiện mới có hơn 20 hộ sản xuất sử dụng (gần 1ha). Thời gian tới, xã tập trung khảo sát nhu cầu về mặt bằng sản xuất, trên cơ sở đó, trình các cấp có thẩm quyền để có phương án phù hợp...

Rời Chuyên Mỹ, đọng lại trong chúng tôi là ánh mắt tự tin và niềm hy vọng của chủ xưởng Đinh Văn Soi: Dịch Covid-19 chắc chắn sớm được khống chế. Rồi đây, các làng nghề ở Chuyên Mỹ sẽ sôi động trở lại...

Minh Bắc

Theo HNM