Nghệ nhân Phạm Văn Nhiêu kể, gia đình đến ông là đời thứ 5 làm nghề. Thủa thơ ấu khi bố ông làm nghề, ông đã tiếp xúc hàng ngày và cứ như vậy nghề ngấm vào người lúc nào không hay. Lúc đó, ông được bố cho chạm những sản phẩm đơn giản, ít tinh xảo… Khi tay nghề đã vững, bố ông cũng tuổi cao sức yếu, ông Nhiêu đứng ra làm chủ cơ sở nghề chạm bạc.

Nghệ nhân Nhân dân Phạm Văn Nhiêu năm nay đã bước sang tuổi 80. Ông đã có hơn 60 năm gắn bó với nghề chạm bạc.

Sản phẩm của cơ sở ông Nhiêu gồm đồ thờ cúng, trang sức và đồ mỹ nghệ. Đồ thờ cúng gồm các loại đỉnh, vạc, lư hương, đĩa quả, chân đèn, ngai, mũ thờ, long lân quy phụng… Loại hàng này không nhiều, chỉ sản xuất đơn chiếc, được khách hàng nước ngoài chú ý và coi như món đồ quý giá. Đồ trang sức gồm rất nhiều loại như dây chuyền, xà tích, nhẫn, hoa tai, lắc, vòng, trâm, khánh, thánh giá… bằng bạc. Mỗi loại lại có nhiều kiểu, dáng khác nhau từ bàn tay của những người thợ. Cũng như nhiều nghề thủ công tinh xảo khác, nghề kim hoàn mang lại thu nhập cao cho người thợ, kỹ thuật lại hết sức phức tạp, nên suốt mấy trăm năm người Đồng Xâm luôn giữ bí mật nghề.

Theo nghệ nhân Nhiêu, nếu Châu Khê (Hải Dương) sản xuất đồ trang sức bằng vàng là chính; Định Công (Hà Nội) chủ yếu làm nữ trang bằng vàng, Đồng Xâm (Thái Bình) chuyên nghề chạm bạc. Sản phẩm của Đồng Xâm khác hẳn và nổi trội so với hàng bạc của các nơi khác ở các kiểu thức lạ về hình khối, dáng vẻ sản phẩm, ở các đồ án trang trí tinh vi mà cân đối, lộng lẫy mà nổi rõ chủ đề chính, ở thủ pháp xử lý sang - tối nhờ tận dụng đặc tính phản quang của chất liệu bạc.

Những sản phẩm của Nghệ nhân Nhân dân Phạm Văn Nhiêu mang tính đặc trưng của chạm bạc Đồng Xâm. Đó là sự điêu luyện và hoàn hảo ít nghệ nhân có được. Tài năng và tính cẩn trọng của ông Phạm Văn Nhiêu và những nghệ nhân khác, bạc Đồng Xâm đáp ứng được mọi yêu cầu sử dụng đồ chạm bạc của những khách hàng khó tính và am tường nghệ thuật nhất.

Theo ông Nhiêu: “Trong bối cảnh kinh tế suy thoái khiến sức tiêu thụ trong và ngoài nước đều chững lại nhưng thợ tay nghề cao của làng vẫn thu nhập 3 - 4 triệu đồng/tháng, người làm công đoạn giản đơn được 1,5 - 2 triệu đồng”. Sản phẩm của ông làm ra cũng tùy theo đơn đặt hàng, có sản phẩm vài chục triệu tùy vào độ tinh xảo, công sức, nguyên liệu… Để làm ra sản phẩm phải trải qua 3 công đoạn đó là gò, chạm khắc và ghép. Không phải người thợ nào cũng giỏi để làm đủ 3 công đoạn này. Có người giỏi công đoạn ghép, người giỏi công đoạn chạm khắc… Để thành người thợ giỏi phải có năng khiếu, có bàn tay tài hoa ở từng công đoạn, để chạm khắc ra những sản phẩm nhìn có “hồn cốt” bên trong… điều đó mới quan trọng và thu hút được khách đặt hàng.

Với những đóng góp để giữ nghề, năm 2010, ông Nhiêu được phong tặng Nghệ nhân Ưu tú. Năm 2016 này, ông Nhiêu vinh dự có tên trong danh sách được phong tặng “Nghệ nhân Nhân dân” do Nhà
nước trao tặng.

Bài, ảnh: Nguyễn Hiếu - Đỗ Huyền