Ngày 17/12/2025, Hội đồng cấp thành phố Hà Nội đã họp xem xét, bầu tặng danh hiệu “Nghệ nhân Nhân dân”, “Nghệ nhân Ưu tú” trong lĩnh vực nghề thủ công mỹ nghệ năm 2025. Trong đó, Hội đồng đề nghị xét tặng danh hiệu Nghệ nhân Nhân dân với bà Phan Thị Thuận - nghề dệt lụa. Việc bà vừa được Hội đồng cấp thành phố Hà Nội đề nghị xét tặng danh hiệu Nghệ nhân Nhân dân năm 2025 không chỉ là sự ghi nhận xứng đáng cho một cá nhân, mà còn là sự tôn vinh đối với cả một dòng chảy văn hóa lâu đời của vùng đất Thăng Long - Hà Nội.

Hành trình một đời gắn bó với khung cửi

Sinh ra và lớn lên trong không gian làng nghề truyền thống, từ thuở còn thơ, Phan Thị Thuận đã sớm quen với tiếng thoi đưa, tiếng khung cửi kẽo kẹt vang lên mỗi sớm chiều. Nghề dệt lụa không chỉ là sinh kế của gia đình bà mà còn là một phần ký ức, một nếp sống thấm sâu vào tâm hồn. Từ những ngày đầu tập se tơ, mắc cửi cho đến khi trở thành người thợ chính, rồi nghệ nhân, mỗi công đoạn đối với bà đều đòi hỏi sự kiên nhẫn, tỉ mỉ và một tình yêu sâu sắc.

Nghệ nhân ưu tú Phan Thị Thuận được Hội đồng cấp Thành phố Hà Nội đề nghị xét tặng danh hiệu Nghệ nhân Nhân dân năm 2025

Trong bối cảnh nghề dệt lụa thủ công ngày càng bị lấn át bởi sản phẩm công nghiệp, nhiều người đã bỏ nghề để tìm sinh kế khác. Nhưng với nghệ nhân Phan Thị Thuận, rời xa khung cửi là điều không thể. Bà từng chia sẻ: “Dệt lụa không chỉ để làm ra tấm vải, mà là để giữ lại hồn cốt cha ông”. Chính suy nghĩ ấy đã trở thành kim chỉ nam cho cả cuộc đời lao động sáng tạo của bà.

Điều làm nên dấu ấn đặc biệt của nghệ nhân Phan Thị Thuận không chỉ nằm ở sự bền bỉ, mà còn ở tinh thần đổi mới, sáng tạo không ngừng. Bà hiểu rằng, muốn nghề truyền thống tồn tại, không thể chỉ giữ nguyên cách làm cũ, mà cần thích nghi với đời sống đương đại.

Từ việc cải tiến mẫu mã, chất liệu, màu sắc cho đến việc nghiên cứu kỹ thuật dệt lụa kết hợp yếu tố sinh thái, thân thiện với môi trường, bà đã góp phần tạo ra những dòng sản phẩm lụa độc đáo, mang đậm bản sắc Việt nhưng vẫn phù hợp với thị hiếu hiện đại. Những tấm lụa mềm mại, tự nhiên, nhuốm màu văn hóa đã vượt ra khỏi phạm vi làng nghề, xuất hiện tại nhiều triển lãm, hội chợ trong và ngoài nước.

Không ít chuyên gia đánh giá, ngợi ca và tôn vinh sản phẩm dệt lụa tơ tằm và tơ sen của Nghệ nhân Phan Thị Thuận và cộng sự. Những sản phẩm không đơn thuần là hàng hóa thủ công mà là tác phẩm văn hóa, kết tinh giữa kỹ thuật truyền thống, mỹ cảm dân tộc và tư duy sáng tạo của người nghệ nhân thời đại mới.

Người “giữ lửa” cho thế hệ sau

Với nghệ nhân Phan Thị Thuận, giữ nghề không chỉ là tự mình làm tốt, mà quan trọng hơn là truyền nghề. Nhiều năm qua, bà đã dành nhiều tâm huyết đào tạo, hướng dẫn lớp thợ trẻ, con cháu trong làng và những người yêu nghề dệt lụa. Bà kiên nhẫn chỉ từng thao tác, giải thích cặn kẽ từng công đoạn, từ cách chọn tơ, xử lý sợi đến bí quyết giữ màu bền, giữ độ óng tự nhiên của lụa.

Trong suy nghĩ của bà, mỗi người thợ trẻ thành nghề là thêm một mạch sống được nối dài cho làng nghề. Chính sự tận tâm ấy đã góp phần khơi dậy niềm tự hào, ý thức gìn giữ di sản trong cộng đồng, giúp nghề dệt lụa không bị đứt gãy giữa các thế hệ.

Nghệ nhân ưu tú Phan Thị Thuận bên sản phẩm lụa tơ sen

Ngày 22/12/2025, Sở Công Thương Hà Nội thông báo kết quả thẩm định xét tặng danh hiệu Nghệ nhân Nhân dân, Nghệ nhân Ưu tú nghề thủ công mỹ nghệ năm 2025. Trước đó, ngày 17/12/2025, Hội đồng cấp thành phố Hà Nội đã họp xem xét, bầu chọn và đề nghị xét tặng danh hiệu Nghệ nhân Nhân dân đối với bà Phan Thị Thuận - nghề dệt lụa.

Đây là bước quan trọng trong quy trình xét tặng danh hiệu cao quý của Nhà nước dành cho những cá nhân có cống hiến đặc biệt xuất sắc trong lĩnh vực nghề truyền thống. Việc được Hội đồng cấp thành phố đề nghị đã cho thấy sự đánh giá cao của các cơ quan chuyên môn đối với những đóng góp bền bỉ, lâu dài và có sức lan tỏa của nghệ nhân Phan Thị Thuận. Đó là niềm động viên lớn, không chỉ với riêng với nghệ nhân Phan Thị Thuận mà còn với cộng đồng những người làm nghề thủ công truyền thống.

Lụa trong dòng chảy văn hóa Việt Nam

Trong dòng chảy văn hóa Việt Nam, lụa luôn gắn liền với vẻ đẹp thanh lịch, tinh tế và nhân văn. Qua bàn tay của nghệ nhân Phan Thị Thuận, lụa không chỉ hiện diện trong đời sống vật chất, mà còn mang theo câu chuyện về làng nghề, về con người Việt Nam cần cù, sáng tạo và giàu bản lĩnh.

Nghệ nhân ưu tú Phan Thị Thuận - Giám đốc Công ty TNHH Dâu tằm tơ Mỹ Đức là doanh nghiệp văn hóa tiêu biểu thời đại Hồ Chí Minh

Mỗi tấm lụa được dệt nên là kết quả của hàng trăm giờ lao động miệt mài, là sự kết tinh giữa thiên nhiên, con người và thời gian. Ở đó có mồ hôi, có trí tuệ, có cả niềm tự hào dân tộc. Chính vì vậy, hành trình gìn giữ và phát triển nghề dệt lụa của nghệ nhân Phan Thị Thuận mang ý nghĩa vượt lên trên khuôn khổ của một nghề thủ công đơn lẻ, mà trở thành câu chuyện về bảo tồn di sản văn hóa trong thời đại hội nhập.

Kỳ vọng trong thời gian tới, nghệ nhân Phan Thị Thuận chính thức được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Nhân dân, đó sẽ là sự tôn vinh hoàn toàn xứng đáng cho một đời cống hiến lặng thầm mà bền bỉ. Quan trọng hơn, danh hiệu ấy sẽ tiếp thêm động lực để những người làm nghề truyền thống tin rằng, dù ở bất kỳ thời đại nào, giá trị văn hóa đích thực vẫn luôn được trân trọng và bảo vệ.

Nghệ nhân Phan Thị Thuận là người dệt lụa, nhưng cũng là người dệt nên những sợi chỉ ký ức, bản sắc và niềm tự hào của văn hóa Việt. Hành trình của bà là minh chứng sống động cho sức sống bền bỉ của nghề thủ công truyền thống trong lòng xã hội hiện đại.

Văn Bình