Từ nhiều năm nay, miến gạo Thăng Long (xã Thăng Long, huyện Nông Cống cũ, nay là xã Thăng Bình, tỉnh Thanh Hóa) đã có chỗ đứng vững vàng trên thị trường nhờ hương vị đặc trưng, sợi miến trắng trong, dai giòn, giữ nguyên mùi thơm của gạo quê. Giữa thị trường thực phẩm ngày càng đa dạng, sản phẩm nơi đây vẫn giữ được nét truyền thống và sự minh bạch trong từng công đoạn sản xuất, yếu tố giúp miến Thăng Long trở thành thương hiệu được người tiêu dùng tin tưởng, gắn bó qua nhiều năm.

Tại thôn Tân Giao, chị Mai Thị Lệ – một trong những hộ gắn bó lâu năm với nghề làm miến chia sẻ: "Trước đây làm thủ công, mỗi mẻ chỉ vài chục ký, vừa vất vả vừa thu nhập thấp. Nay có máy móc hỗ trợ, năng suất tăng gấp nhiều lần nhưng quan trọng nhất vẫn là giữ vệ sinh và chất lượng. Gạo phải ngâm bằng nước sạch, thiết bị rửa thường xuyên, miến sau khi cắt phải phơi nơi thoáng mát, không để bụi bẩn bám vào. Sau khi trừ chi phí, mỗi năm gia đình cũng thu về khoảng 50 – 60 triệu đồng, đủ trang trải sinh hoạt và nuôi con ăn học."

Theo chị Lệ, nghề làm miến ở Thăng Long thường nhộn nhịp nhất vào dịp cận và sau Tết Nguyên đán. Khi nhu cầu tiêu thụ tăng mạnh, nhiều hộ phải làm việc suốt ngày đêm để kịp đơn hàng.

Theo chị Lệ, nghề làm miến ở Thăng Long thường nhộn nhịp nhất vào dịp cận và sau Tết Nguyên đán. Khi nhu cầu tiêu thụ tăng mạnh, nhiều hộ phải làm việc suốt ngày đêm để kịp đơn hàng. “Sau khi trừ chi phí, mỗi năm gia đình cũng thu về khoảng 50 – 60 triệu đồng, đủ trang trải sinh hoạt và nuôi con ăn học”, chị Lệ cho biết.

Điều đáng quý ở làng nghề này là tinh thần gìn giữ chất lượng truyền thống. Trong khi thị trường xuất hiện nhiều loại miến pha trộn bột sắn hoặc phẩm màu để giảm giá thành, người dân Thăng Long vẫn kiên định sử dụng 100% gạo tẻ sạch, giữ nguyên hương vị tự nhiên, không sử dụng hóa chất tẩy trắng. Chính sự trung thực ấy đã tạo nên “bản sắc” riêng cho miến gạo Thăng Long — một sản phẩm giản dị nhưng đầy tự hào.

Những năm gần đây, cùng với sự phát triển của chương trình OCOP, nhiều hộ dân Thăng Bình đã mạnh dạn đầu tư máy ép, máy cắt và lò sấy điện thay cho phương pháp phơi nắng truyền thống. Cách làm này giúp sản phẩm không còn phụ thuộc vào thời tiết, đảm bảo miến khô đều, không nấm mốc, giữ được màu trắng tự nhiên mà không cần hóa chất. “Chi phí sấy điện cao hơn nhưng đổi lại miến đẹp, sạch và bảo quản được lâu. Người tiêu dùng ngày nay quan tâm đến an toàn thực phẩm, nên sản phẩm sạch sẽ luôn có chỗ đứng,” một chủ cơ sở cho biết.

Chính quyền xã Thăng Bình cũng đóng vai trò tích cực trong việc hỗ trợ người dân phát triển nghề truyền thống. Nhiều lớp tập huấn về vệ sinh an toàn thực phẩm, hướng dẫn ghi nhãn, đăng ký thương hiệu và kiểm định chất lượng được tổ chức thường xuyên. Nhờ đó, sản phẩm miến gạo Thăng Long đã đạt chứng nhận OCOP 3 sao, mở ra cơ hội đưa sản phẩm vào siêu thị, chợ đầu mối và các sàn thương mại điện tử.

Chị Lê Thị Hường, đại diện một tổ hợp tác sản xuất miến, chia sẻ: “Trước đây, sản phẩm chủ yếu tiêu thụ trong huyện. Nay nhờ có chứng nhận OCOP và tem truy xuất nguồn gốc, nhiều đại lý ở Hà Nội, Nghệ An, thậm chí cả miền Nam đã đặt mua thường xuyên. Chúng tôi đang hướng tới việc xây dựng bao bì chuyên nghiệp hơn để khẳng định thương hiệu miến gạo Thăng Long trên thị trường cả nước.”

Mỗi sợi miến gạo Thăng Long không chỉ mang trong mình hương vị của gạo quê, mà còn là kết tinh của tinh thần lao động cần cù, ý chí vươn lên thoát nghèo và khát vọng làm giàu chính đáng trên chính mảnh đất cha ông để lại.

Theo thống kê, toàn xã Thăng Bình hiện có khoảng 150 hộ làm miến, trong đó hơn 30 cơ sở hoạt động quy mô vừa, cung cấp 1–2 tấn sản phẩm mỗi ngày. Nghề làm miến tạo việc làm thường xuyên cho gần 400 lao động, với thu nhập trung bình 4–6 triệu đồng/tháng. Đây là nguồn sinh kế quan trọng, đặc biệt đối với phụ nữ trung niên, người lớn tuổi hoặc những người không có điều kiện đi làm xa.

Nhờ phát triển làng nghề, đời sống kinh tế – xã hội của địa phương đã có nhiều đổi thay. Cách đây gần 10 năm, tỷ lệ hộ nghèo của xã còn hơn 18%; đến nay, con số này đã giảm xuống dưới 4%. “Nghề miến gạo không chỉ giúp người dân có việc làm ổn định mà còn góp phần xây dựng nông thôn mới bền vững, giữ được bản sắc văn hóa truyền thống,” ông Nguyễn Văn Hòa, Chủ tịch UBND xã Thăng Bình, cho biết.

Địa phương cũng đang phối hợp với các cơ quan chuyên môn và đơn vị xúc tiến thương mại xây dựng thương hiệu tập thể “Miến gạo Thăng Long”. Đây được xem là bước đi cần thiết để mở rộng thị trường, nâng cao giá trị sản phẩm và thu hút đầu tư vào làng nghề. Dự kiến trong thời gian tới, xã sẽ tiếp tục hỗ trợ người dân vay vốn ưu đãi, đầu tư hệ thống sấy, đóng gói hiện đại, đáp ứng yêu cầu xuất khẩu.

Trong dòng chảy hiện đại, khi nhiều nghề truyền thống dần mai một, nghề làm miến gạo Thăng Long vẫn bền bỉ tồn tại, trở thành niềm tự hào của người dân xứ Thanh. Sự kết hợp giữa bí quyết làm nghề lâu đời và ứng dụng công nghệ hiện đại đã tạo nên sản phẩm vừa giữ hồn truyền thống, vừa đáp ứng tiêu chuẩn vệ sinh, an toàn và thẩm mỹ ngày nay./.