Quả nhãn Hưng Yên sau khi sơ chế được đưa vào lò để sấy khô thành long nhãn.

Vào mùa thu hoạch nhãn, ở làng Thủ Sỹ không khó để thấy mọi người đang chế biến nhãn làm long nhãn, một loại đặc sản nổi tiếng của tỉnh Hưng Yên. Từng quả nhãn được đôi bàn tay khéo léo bóc vỏ, gẫy hạt. Nhãn dùng làm long chủ yếu là nhãn lồng, nhãn đường phèn… có cùi dày, thơm, ngọt, được trồng ở đất Hưng Yên. Các hộ làm nghề lớn thường mua cả cây từ khi quả còn xanh, đến khi chín thì thu hoạch đồng loạt.

Nghề chế biến long nhãn cũng là một nghề nổi tiếng có từ lâu đời ở Hưng Yên. Cứ đến mùa, người già và trẻ em khắp xóm lại tranh thủ đi làm long kiếm thêm thu nhập. Trung bình mỗi ngày, một người có thể làm được 30-50kg. Dụng cụ dùng để tách cùi nhãn được gọi là “xoáy”, xoáy nhọn như ngòi bút máy. Vì thế công việc này cũng đòi hỏi sự khéo léo, cẩn thận. Nếu không rất dễ bị xoáy trượt vào tay chảy máu.

Nghề làm long nhãn vừa mang lại thu nhập cho người dân vừa là nét đẹp của làng nghề Thủ Sỹ mỗi mùa nhãn về.

Sau khi bóc vỏ và gẫy hạt, từng quả nhãn được xếp lên phên và cho vào lò sấy khô. Trước đây, người Hưng Yên thường phơi nắng, nhưng việc phơi nắng không đảm bảo vệ sinh, hơn nữa long cũng không được vàng đều và nhanh bằng sấy lò. Lò sấy đảm bảo độ đồng đều của sản phẩm. Long nhãn được sấy trong lò than chừng 15 giờ, khi có màu vàng ươm, cùi se, có mùi thơm nức là đạt yêu cầu. Sau khi sấy xong, long nhãn được đóng gói lại và đem xuất khẩu.

Trong những món ngon chế biến từ long nhãn thì chè hạt sen long nhãn là món đặc sản gia truyền của người dân Hưng Yên trước kia được chọn để tiến vua. Ngoài ra, long nhãn còn được dùng để nấu chè đậu xanh, táo đỏ hay dùng để ngâm rượu..

Làng nghề chế biến long nhãn không chỉ để giải quyết bài toán tiêu thụ nông sản mùa vụ trước mắt, mà còn là cơ hội để gắn kết giữa người trồng nhãn và người tiêu thụ nhãn, góp phần xây dựng và duy trì đặc sản mang dấu ấn của mảnh đất, con người nơi đây.

Hiện nay, ở Thủ Sỹ có từ 20 - 30 hộ đang làm nghề chế biến long nhãn, trung bình mỗi hộ chế biến từ 1 đến 3 tấn nhãn tươi/ngày. Hằng năm cứ đến vụ thu hoạch nhãn, hàng trăm người dân trong xã lại cùng tham gia vào nghề làm long nhãn. Không chỉ dừng ở việc chế biến nhãn, hiện nay sản phẩm còn được tham gia chương trình OCOP nhằm khẳng định chất lượng, thương hiệu cũng như mở rộng đầu ra.

Long nhãn thành phẩm có thể sử dụng nhiều trong chế biến món, được bán rộng rãi trong nước và xuất khẩu.

Ngoài giá trị về hiệu quả kinh tế cao, long nhãn còn là một vị thuốc Đông y mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe của người sử dụng. Do vậy, nhu cầu của thị trường từ sản phẩm này là khá lớn. Theo thông tin từ Chi cục Phát triển nông thôn Hưng Yên, hằng năm cứ đến mùa thu hoạch nhãn, toàn tỉnh có khoảng 400 - 500 hộ làm nghề chế biến long nhãn. Ngoài tiêu thụ ở trong nước, long nhãn được các thương lái thu mua và xuất khẩu sang Trung Quốc, Thái Lan... Để tìm thị trường tiêu thụ ổn định cho sản phẩm long nhãn, các hộ chế biến cũng tích cực giới thiệu, quảng bá, sản phẩm tại các hội chợ, các siêu thị, kênh thương mại điện tử./.