Cốm Tú Lệ là sản phẩm thủ công của bà con dân tộc Thái, món quà quê dân dã được chắt lọc tinh hoa đất trời. (Ảnh: ST)

Đến hẹn lại lên, mỗi năm cứ vào dịp tháng 9 tháng 10, khi thửa ruộng bậc thang xanh ngả màu vàng của lúa chín, người dân Tú Lệ, Yên Bái lại nô nức chuẩn bị cho mùa cốm mới. Do cốm phải làm từ lúa non, nên mùa thu là mùa duy nhất có cốm. Về với Tú Lệ Yên Bái mùa thu, bạn sẽ được hít hà mùi cốm non thơm dịu dàng cùng tiếng chày đập nhịp nhàng khắp thôn bản.

Các nghệ nhân trong làng cho biết cốm Tú Lệ đã có từ xa xưa. So với các loại cốm khác, cốm Tú Lệ ngon hơn hẳn bởi hương thơm và độ dẻo, cốm có vị ngọt đậm đà, béo ngậy, khiến cho những ai đã từng thưởng thức đều không thể quên.

Cốm Tú Lệ ngon hơn bởi hương thơm và độ dẻo, cốm có vị ngọt đậm đà, béo ngậy. (Ảnh: ST)

Đối với những người dân làng, cốm Tú Lệ đây không chỉ là đặc sản Tây Bắc mà còn là biểu tượng văn hóa. Người dân sống chủ yếu dựa vào nghề nông, ruộng bậc thang và hương cốm luôn ăn sâu trong ký ức của người Tú Lệ. Do đó, từng hạt cốm làm ra đều được nâng niu, tỉ mẩn trong từng công đoạn.

Làm cốm không dễ. Từ sớm tinh sương, bà con người Thái đã phải ra đồng lựa lúa. Để có một mẻ cốm ngon, lúa phải còn ngậm sữa. Chưa kể lúa cắt xong phải làm ngay kẻo cốm mất tươi, mất ngon.

Lúa non sau khi tuốt thật khéo sẽ được đãi qua nước và cho vào rang. Theo dân bản, rang cốm là quan trọng nhất. Muốn cốm thơm ngon phải lựa chảo thật kỹ, bếp lò rang cốm phải dùng củi, nồi phải là nồi gang. Cốm được đảo đều trong lửa nhỏ, sao cho hạt lúa nóng đều nở bung chấu.

Lúa rang xong sẽ để nguội rồi đem đi giã. Tuỳ vào độ non của lúa, thời gian giã cốm sẽ khác nhau. Thông thường, khoảng 10 lần đạp chày đảo cốm là xong một mẻ cốm. Cuối cùng, dân bản sẽ dùng sàng lọc cốm và gói vào lá dong để giữ trọn vị thơm tinh hoa của đất trời trong từng hạt ngọc xanh. Làm xong mẻ cốm tươi cũng là lúc trời đã xế chiều.

Từ những hạt cốm dẻo thơm, người dân có thể chế biến thành nhiều món ăn hấp dẫn như: Chè cốm, xôi cốm; chả cốm…

(Ảnh: ST)

Hiện người dân của các thôn bản trong xã Tú Lệ đều sản xuất cốm. Trung bình một ngày, mỗi gia đình ở bản Nà Lóng làm được khoảng 20kg cốm với giá bán 100.000 đồng/kg. Đây là một nguồn thu nhập chính, giúp cuộc sống của người dân nơi đây ngày càng cải thiện.

Cốm Tú Lệ được chắt lọc từ những tinh túy của đất, trời cùng với sự mộc mạc thô sơ của đồng bào dân tộc Thái vùng Tây Bắc. Ngày nay Cốm cũng đã trở thành biểu tượng văn hóa của Tú Lệ, để mỗi độ thu sang hương vị của nếp rừng Tan Lả lại lan tỏa khắp mọi miền, làm nên thương hiệu của mảnh đất vùng cao Yên Bái. Với vị dẻo thơm cốm nếp Tú Lệ được đông đảo du khách yêu thích, sản phẩm cốm Tú Lệ đã và đang góp phần tôn vinh những giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc Thái trong việc gìn giữ phong tục, tập quán, nét văn hóa độc đáo của người dân địa phương.

Bảo Ngọc