Với 10 làng nghề đã được tỉnh công nhận chủ yếu là chế biến nông sản, mộc, rèn, đan lát... năm 2021 doanh thu từ các làng nghề trên địa bàn huyện Thanh Chương đạt gần 38 tỉ đồng, giải quyết việc làm cho 852 lao động thường xuyên, trong đó có 118 người có tay nghề cao. Tuy nhiên bàn về hoạt động của làng nghề hiện nay các làng vẫn còn nhiều bất cập, chủ yếu hoạt động tự phát sản xuất nhỏ lẻ hoặc theo hộ gia đình. Khả năng về vốn còn quá ít, khả năng tích lũy vốn còn hạn chế, trong đó nguồn nguyên liệu, chất lượng và kiểm soát vệ sinh an toàn thực phẩm đối với các sản phẩm làng nghề còn hạn chế, quảng bá sản phẩm, xúc tiến thương mại, tìm kiếm mở rộng thị trường và xúc tiến thương mại hầu như chưa được quan tâm. Từ đó hiệu quả hoạt động của làng nghề còn chưa cao, sản phẩm tiêu thụ còn rất bấp bênh, giá trị thấp..

Sản xuất mây tre đan xuất khẩu tại công ty TNHH Đức Phong – KCN Nghi Phú – TP Vinh (Nghệ An)

Nếu trước đây dọc theo các con đường tại làng nghề mộc mỹ nghệ ở xã Quỳnh Hưng, lúc lào cung rộn ràng tiếng máy cưa, máy xẻ, tiếng đục đẽo, tiếng khoan của các xưởng mộc trong làng, thì từ hơn một năm nay làng nghề trầm lắng hẳn. Các làng nghề đang hoạt động cầm chừng, nhiều xưởng đã ngưng hoạt động. Trên địa bàn xã có 2 làng nghề mộc là Nam Thắng và Thuân Giang, với hơn 250 hộ dân tham gia làng nghề được tiêu thụ ở khắp các địa phương trong cả nước, thế nhưng từ đầu năm đến nay lượng sản phẩm bán ra giảm tới một nửa, do ảnh hưởng của dịch Covit 19 lượng khách đến mưa hàng giảm 30-70% người làm nghề rơi vào tình trang thất thu, sản phẩm tiêu thụ khó khăn, hàng hóa ứ đọng.

Huyện Quỳnh Lưu là địa phương có nhiều làng nghề nhất ở Nghệ An. Toàn huyện hiện có 38 làng nghề ở nhiều lĩnh vực như mộc mỹ nghệ và dân dụng, chế biến hải sản, móc sợi, chế biến miến… Các làng nghề trên địa bàn giải quyết việc làm cho khoảng 3.000 lao động, doanh thu hàng năm đạt khoảng 300 tỉ đồng. Tuy nhiên hiện nay nhiều làng nghề ở Quỳnh Lưu đang phải đối mặt với nhiều khó khăn đã có 10 làng nghề ngừng hoạt động, chủ yếu các làng nghề mây tre đan, ngoài ra 08 làng đang hoạt động cầm chừng. Một trong những nguyên nhân chủ yếu dẫn đến các làng nghề gặp nhiều khó khăn như hiện nay là thị trường tiêu thụ sản phẩm của làng nghề còn rất bấp bệnh, cạnh tranh trên địa bàn ngày càng gay gắt. Các làng nghề chưa có ý thức cao trong đổi mới, phong phú mẫu mã sản phẩm, xây dựng thương hiệu, nhãn mác quảng bá sản phẩm đến người tiêu dùng, việc phát triển còn mang tính tự phát, quy mô nhỏ lẻ, trình độ kiến thức về tổ chức sản xuất, quản lý doanh nghiệp thị trường chưa đáp ứng như cầu phát triển. Các làng nghề hiện nay hầu hết các hộ, doanh nghiệp chưa xây dựng được thương hiệu sản phẩm, việc tiếp cận thị trường còn hạn chế. Một số làng nghề đã đầu tư dây chuyền thiết bị công nghệ vào sản xuất, nhưng chất lượng chưa cao, sản phẩm sản xuất ra chưa đáp ừng yêu cầu thị trường khả năng cạnh tranh thấp.

Làng Ngề chế biến nước mắm ở Thị xã Cửa Lò (Nghệ An)

Trong khi đó hoạt động quản lý làng nghề đang chồng chéo, chính sách của nhà nước về hỗ trợ phát triển ngành nghề nông thôn chưa thực sự đến được với người dân. Mối liên kết giữa các cơ sở sản xuất kinh doanh với các nhà khoa học, nhà đầu tư và thị trường còn lỏng lẻo. Năng lực kinh nghiệm quản lý sản xuất kinh doanh của các chủ hộ, các cơ sở sản xuất, trình độ kiến thức và tay nghề của người lao động trong các làng nghề còn hạn chế, quy mô làng nghề nhỏ, phân tán, vốn đầu tư thấp, công nghệ lạc hậu chưa thực sự quan tâm đến vấn đề an toàn thực phẩm.

Trong những năm tới, Nghệ An xác định tiếp tục triển khai chương trình bảo tồn và phát triển làng nghề, xây dựng thương hiệu tiến tới hình thành làng nghề trong sản xuất kết hợp du lịch tại địa phương. Theo đó sẽ tập trung di dời các làng nghề trong khu dân cư gây ô nhiễm môi trường; Khuyến khích hỗ trợ làng nghề tham gia các chương trình dự án của Nhà nước đang triển khai như: Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP), dự án liên kết sản xuất, phát triển trung tâm giới thiệu quảng bá trung bày, giao dịch buôn bán các sản phẩm nông nghiệp nông thôn và làng nghề; Tổ chức các hoạt động xúc tiến thương mại như hội chợ, hội thảo, cùng với đó phát triển một số nghề, phố buôn bán các sản phẩm làng nghề nhằm mở rộng kênh tiêu thụ; Ưu tiên áp dụng công nghệ tiên tiến hiện đại, kết hợp với công nghệ truyền thống trong các làng nghề để từ đó nâng cao chất lượng hạ giá thành sản phẩm. Tỉnh có các cơ chế chính sách hỗ trợ phát triển làng nghề cả về đất đai, máy móc KHCN, bảo vệ môi trường. đào tạo nguồn nhân lực cho các làng nghề…

Lê Hường