Người giữ nghề sừng ở làng Thụy Ứng

Thụy Ứng là làng nghề được hình thành khoảng 400 năm trước và được truyền dạy từ vị tổ nghề họ Trần. Trải qua bảo sự đổi thay, biến thiên của thời gian nhưng Thụy Ứng vẫn bền bỉ, mãnh liệt tồn tại và phát triển cho đến tận ngày hôm nay.

Những chiếc vòng tay được chế tác bằng sừng từ các nghệ nhân làng nghề Thuỵ Ứng. Ảnh Linh Trang.

Sản phẩm từ lâu đời, có tên là lược sừng vì được làm từ sừng động vật và là một trong những sản phẩm thủ công truyền thống của Thụy Ứng. Đặc biệt, sừng hươu và sừng nai được coi là nguyên liệu tốt nhất để chế tác lược sừng. Nhưng để làm ra nó đòi hỏi người nghệ nhân cần tỉ mỉ, khéo léo, gồm nhiều bước từ chuẩn bị nguyên liệu cho đến hoàn thiện sản phẩm cuối cùng. Chia sẻ về ký ức theo nghề, chị Huế cho biết: “Tính đến nay, tôi làm nghề được hơn 20 năm, ngay từ nhỏ tôi đã được bố mẹ dạy cách làm lược sừng nên mỗi công đoạn, thao tác như ăn sâu vào máu thịt, lúc ấy tôi hay thường cùng bố mẹ đi bán hàng giao lưu với khách trên Hà Nội rồi vận chuyển mang ra nước ngoài đến nay được được hơn 10 năm”.

Chị cho biết: “Nguyên liệu sừng được chọn lựa tỉ mỉ và sau đó được làm sạch, ngâm trong nước để chuẩn bị cho các bước tiếp theo là vẽ và thiết kế. Cuối cùng là khắc, mài và đánh bóng để tạo ra những chiếc lược với các mẫu hoa văn phức tạp và tỉ mỉ.”

Món hàng được nhiều người ưa chuộng

Từ những chiếc sừng trâu, sừng bò tưởng như bỏ đi, bằng sự tìm tòi, sáng tạo và đôi bàn tay khéo léo, những người thợ ở Thụy Ứng đã cho ra đời nhiều sản phẩm cực kỳ tinh xảo, có giá trị kinh tế cao. Lược sừng không chỉ mang trong mình nét đẹp tự nhiên mà còn là biểu tượng của sự gắn kết và may mắn. Trong văn hóa dân gian, sừng được xem là biểu tượng của sự giàu có, sức mạnh và may mắn một vật phẩm phong thuỷ mang lại sự bình an và may mắn cho gia chủ. Ngoài giá trị văn hóa và tâm linh, lược sừng còn có giá trị thương mại quan trọng. Khác với những món đồ nhựa, ưu điểm của lược sừng có nhiều mẫu mã khác nhau, thời trang đẹp hơn, hàng không dễ vỡ, bền, đặc biệt có thể tự phân hủy rất thân thiện với môi trường.

Chị Huế đang cầm trên tay sản phẩm từ sừng mà chị làm ra. Ảnh Linh Trang

Chính bởi sự tỉ mẩn, sáng tạo và công dụng hữu ích trong từng công đoạn nên lược sừng trở thành một món quà phổ biến trong các dịp lễ, tết, đám cưới và các sự kiện quan trọng trong đời sống của mọi người bởi nét đẹp của nó. Chị Hoàng Thị Huế chia sẻ: “Đây là khoảng thời gian sắp tết, lượng khách đến mua cũng vì thế mà đông hơn, đa số khách đem về tặng gia đình, tùy theo mắt thẩm mỹ của mỗi người sẽ ưng một sản phẩm khác nhau. Đặc biệt là số lượng tiêu thụ đồ mỹ nghệ cho khách nước ngoài nhiều hơn so với trong nước. Với giá tiền đó, dân mình mua sẽ cảm thấy đắt nhưng với khách nước ngoài đó là giá bình dân, họ cảm thấy số tiền mình bỏ ra là hoàn toàn xứng đáng với sản phẩm nhận được”.

Những tác phẩm chế tác lược sừng từ Thụy Ứng được đánh giá cao về mặt chất lượng và nghệ thuật, được xuất khẩu sang nhiều quốc gia trên thế giới. Các sản phẩm lược sừng từ Thụy Ứng không chỉ là những món đồ sử dụng hàng ngày mà còn là những tác phẩm nghệ thuật độc đáo và đẳng cấp.

Cả đời gắn liền với sừng

Ngay khi còn nhỏ đến khi lớn, đến nay đã lên chức mẹ, chị Huế vẫn ngày đêm miệt mài với nghề làm lược sừng cùng chồng. Với mong muốn giữ lửa nghề truyền thống, chị Hoàng Thị Huế đã không ngừng học hỏi tìm tòi và đã sáng tạo ra nhiều mẫu lược sừng độc đáo như: thời trang mỹ nghệ, vòng tay, vòng cổ, khuyên tai, chuồn chuồn cài cục, lược mỹ nghệ, hàng matxa nhỏ, hàng thời trang noel,... Hiện các sản phẩm này không chỉ có mặt tại các cửa hàng trong nước mà còn xuất khẩu sang các nước khác, thu hút nhiều lượng khách.

Những nghệ nhân ở làng Thụy Ứng đang ngày đêm giữ lửa nghề. Ảnh Linh Trang

Chính những nỗ lực không ngừng nghỉ đó, các sản phẩm của gia đình chị được nhiều người biết đến hơn, không chỉ thu hút khách trong nước mà còn những vị khách nước ngoài.

Tuy nhiên, nghề chế tác lược sừng đang đối mặt với nhiều thách thức. Sự thay đổi trong thị trường và sự cạnh tranh từ các sản phẩm công nghiệp đòi hỏi các nghệ nhân như chị Huế phải không ngừng sáng tạo và tìm cách duy trì và phát triển nghệ thuật của mình. Chị luôn trăn trở với nghề và tự nhắc nhở bản thân phải cố gắng từng ngày, làm ra những mẫu mới, hợp với thị hiếu của khách hàng nhưng vẫn phải giữ được nét đẹp truyền thống.

Nghề làm lược sừng không chỉ mang lại giá trị văn hóa và kỹ thuật, mà còn có giá trị kinh tế và bền vững. Nó đóng góp vào việc bảo tồn và truyền bá nét đẹp của nghệ thuật truyền thống, đồng thời cung cấp cơ hội kinh doanh và tạo thu nhập cho những người làm nghề.

Trải qua sự thăng trầm, đổi thay của thời gian nhưng những sản phẩm truyền thống vẫn sẽ được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác và mỗi thế hệ lại một lần nữa sáng tạo, tìm ra phương pháp mới tối ưu thời gian nhất. Ở đâu đó, những nghệ nhân tài ba của Thụy Ứng đã và đang biến những tác phẩm này thành nghệ thuật tuyệt đẹp để quảng bá đến bạn bè tứ phương.