Làng nghề tương bần Yên Nhân nổi tiếng đã có từ lâu đời (Ảnh: ST)

Tương Bần được làm ở thôn Bần, xã Yên Nhân, huyện Mỹ Hào, tỉnh Hưng Yên cách Hà Nội khoảng 25 km. Đây là làng nghề làm tương nổi tiếng đã có từ lâu đời. Nếu du khách có dịp đi qua thị trấn bần sẽ dễ dàng bắt gắp cảnh tấp nấp tại những cửa hàng bán tương Bần truyền thống.

Hiện nay, làng nghề tương bần Hưng Yên có tầm 300 lao động theo nghề với mức thu nhập khoảng 300 - 350/tháng. Không giống với cách làm tương truyền thống, người dân tại làng hiện nay đã sử dụng nhiều máy móc công nghệ để tăng năng suất và chất lượng của món ăn. Nghề làm tương tại huyện Mỹ Hào đã tạo việc làm cho hàng trăm người.

Tương bần ở Hưng Yên mang đậm hương vị quê hương với vị thơm của đỗ tương, gạo nếp, vị đậm đà của muối cùng sắc vàng nâu óng ánh. Cũng chính hương vị đặc biệt ấy mà món ăn này đã trở thành niềm tự hào của người dân địa phương và đi vào thơ ca nhạc họa một cách tự nhiên nhất.

Nấu tương gồm 3 công đoạn chính là cho xôi lên mốc, ngả đỗ và ủ tương. Đầu tiên, người nấu sẽ cho nếp ngâm sạch rồi đem đi nấu chín thành xôi dẻo. Khi xôi chín thì xới ra nong, nia rồi để khoảng 2 ngày 2 đêm đến khi xôi lên mốc vàng. Có nhiều hộ gia đình còn ủ xôi trong lá nhãn giúp cho nếp dậy mùi hơn.

Tiếp đến sẽ lấy đỗ tương đi rang vàng. Hồi trước hầu như công đoạn này sẽ làm thủ công, khi rang sẽ trộn cùng với cát giúp đỗ giòn, vàng và thơm hơn. Tuy nhiên ngày nay người dân lấy đỗ tương rang bằng lò bánh mì vừa tiết kiệm thời gian vừa tăng năng suất mà vẫn giữ được mùi vị. Khi rang xong đỗ tương thì xay nhỏ rồi ngâm trong chum sành ngập nước trong khoảng 7 dến 10 ngày. Khi đỗ ngả sang màu vàng đỏ là được.

Để có bí quyết làm tương ngon thì công tác chuẩn bị nguyên liệu, kỹ thuật pha chế cùng công tác ủ là rất quan trọng. Theo nghệ nhân ở làng Bần truyền lại thì nguyên liệu làm tương gồm có gạo nếp, muối và đỗ tương. Người ta dùng gạo nếp nấu thành cơm chín đều sao cho không bị nhão, để ráo rồi phơi ra nia, đảo đi đảo lại đều tay trong thời gian là 5 ngày. Đỗ tương rang, ngâm rồi cho vào bể ủ cùng gạo nếp đã chế biến như ở trên trong 7 ngày sao cho lên mốc vừa là được. Sau đó cho đỗ tương, gạo nếp, muối vào chum, ủ khoảng 2 tháng là ăn được. Đặc biệt ở chỗ tương ủ càng lâu càng ngon, sự hòa quyện của gạo nếp và đỗ tương tạo cho tương có màu vàng sánh thơm ngon vị ngọt, vị ngậy đặc trưng. Tương ủ khoảng 2 năm là tương ngon nhất.

Cho dù trải qua biết bao thăng trầm của sự dịch chuyển xã hội nhưng người dân làng nghề tương bần Hưng Yên vẫn luôn giữ, truyền lửa và bảo vệ nét đẹp của làng nghề truyền thống.

Mộc Miên