Làng nghề gỗ mỹ nghệ phường Đồng Kỵ (thị xã Từ Sơn) có 65 doanh nghiệp (DN), 9 HTX và hơn 3.800 hộ làm nghề, thời kỳ cao điểm tạo việc làm cho hơn 11.000 lao động địa phương và hàng chục nghìn lao động từ các tỉnh lân cận như: Bắc Giang, Hà Nội, Hưng Yên, Hải Dương, Vĩnh Phúc… Nhận thấy những tiềm năng và ưu thế của việc ứng dụng công nghệ thông tin trong sản xuất kinh doanh, từ năm 2016, Hội Gỗ mỹ nghệ Đồng Kỵ ra mắt sàn TMĐT tại địa chỉ http://dongkyfuniter.com tạo ra tiếng vang lớn. Điều này, tạo bước đột phá, giúp sản phẩm làng nghề vươn xa hơn ra thị trường. Ông Vũ Quốc Vương, Chủ tịch Hội cho biết, sự ra đời của sàn TMĐT làng nghề Đồng Kỵ đánh dấu một bước đi mới trong thời kỳ công nghệ của một làng nghề truyền thống. Những năm qua, Sàn giới thiệu hàng nghìn sản phẩm được dán tem nhãn thương hiệu bảo hộ độc quyền “Gỗ Đồng Kỵ” tới người tiêu dùng trong và ngoài nước và trở thành một kênh mua sắm an toàn, uy tín, với chất lượng bảo đảm. Nhờ đó, các sản phẩm “Gỗ Đồng Kỵ” thu hút được sự quan tâm mua sắm của nhiều khách hàng trong và ngoài nước, trong đó khoảng 20% khách đặt hàng thông qua sàn giao dịch.

Sản xuất các sản phẩm gốm mỹ nghệ Phù Lãng.

Sau nhiều năm vừa bán hàng theo cách truyền thống và áp dụng phương thức bán hàng qua website, anh Nguyễn Văn Kỷ, chủ cơ sở chế tác mây tre đan nổi tiếng ở làng nghề Xuân Lai (Gia Bình) chia sẻ: “20 năm làm nghề, tôi sản xuất và bán ra thị trường hàng chục nghìn bức tranh với nhiều mẫu mã độc đáo, không chỉ nội địa mà còn xuất khẩu khoảng 20% sang nhiều nước trên thế giới như Nga, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ, Trung Quốc… Tôi thường quảng bá, giới thiệu sản phẩm trên website, sử dụng mạng xã hội và nhận thấy đây là một kênh quảng bá sản phẩm hữu hiệu nhất hiện nay”.

Trong thời kỳ kinh tế số, chỉ cần gõ lệnh tìm kiếm “Đồng Đại Bái” hay “Gốm Phù Lãng”, “tranh Đông Hồ”… chỉ sau 0,1 giây đã có hàng chục nghìn kết quả hiện ra. Nhờ đó, nhiều sản phẩm đến được với khách hàng ở Nhật Bản, Đài Loan, thậm chí cả châu Âu, châu Mỹ… Anh Phạm Văn Tại, Giám đốc HTX Gốm Phù Lãng cho biết sau nhiều năm kinh doanh online, chỉ tính riêng trên Facebook sản phẩm gốm sứ Phù Lãng tiếp cận được hàng triệu người tiêu dùng, đưa thương hiệu đi xa hơn. Anh Tại cho rằng, phát triển TMĐT là việc bắt buộc phải làm vừa mở rộng thị trường vừa tăng sức cạnh tranh, tạo động lực cho người làm nghề không ngừng sáng tạo để khẳng định vị thế nghề và sản phẩm.

Tiềm năng vẫn còn bỏ ngỏ

Hiệu quả của việc ứng dụng TMĐT tại các DN và cơ sở sản xuất TTCN ở các làng nghề đã rõ, song không nhiều doanh nghiệp, cơ sở sản xuất tham gia, áp dụng hiệu quả. Có thể nói, đây vẫn là “mỏ” tài nguyên tiềm năng đang bị bỏ ngỏ, cần được khai thác tích cực hơn góp phần đưa các làng nghề phát triển trong quá trình hội nhập hiện nay.

Thống kê, toàn tỉnh có 62 làng nghề, giá trị sản phẩm hàng hóa đạt khoảng 12,2 nghìn tỷ đồng/năm, tạo việc làm cho gần 74.000 lao động. Tuy vậy, hầu hết các làng nghề vẫn gặp khó khăn trong việc tìm đầu ra cho sản phẩm, nhất là thông qua giao dịch bằng hình thức TMĐT. Phần lớn doanh nghiệp chưa quan tâm đến đầu tư, ứng dụng TMĐT vào hoạt động sản xuất, kinh doanh. Kể cả những sản phẩm nổi tiếng, có chỗ đứng vững chắc trên thị trường, xuất khẩu đi nước ngoài như đồ gỗ Phù Khê, Hương Mạc (thị xã Từ Sơn), đồng Đại Bái, mây tre đan Xuân Lai (Gia Bình)... Đơn cử, làng nghề Quảng Bố (Quảng Phú, Lương Tài) hiện có hơn 70 DN, hợp tác xã và hơn 70% số hộ làm nghề gia công cơ khí, nhiều DN có doanh thu hàng chục tỷ đồng/năm; song hầu hết vẫn mua bán theo phương thức giao dịch trực tiếp hoặc gián tiếp qua điện thoại. Số lượng doanh nghiệp và cơ sở ứng dụng TMĐT trong kinh doanh còn khiêm tốn, dẫn đến phát triển thiếu bền vững, khó khăn về đầu ra cho sản phẩm…

Ngay cả các cơ sở sản xuất, doanh nghiệp làng nghề đang ứng dụng TMĐT dường như cũng mới chỉ dừng lại ở mức độ bán hàng trực tuyến và mang tính tự phát, nhỏ lẻ. Khảo sát ở các đơn vị này, cách thức giới thiệu sản phẩm vẫn còn khá sơ sài; việc theo dõi tình trạng đơn hàng đã bán, thanh toán bằng ví điện tử hay quản lý hàng tồn kho… qua ứng dụng TMĐT vẫn còn là khái niệm mới, chưa được áp dụng nhiều. Các chủ DN, cơ sở sản xuất tranh Đông Hồ, gốm Phù Lãng, mây tre đan, gỗ mỹ nghệ… (sản phẩm có nhiều cơ hội xuất khẩu đi nước ngoài) mới thành lập được trang web phiên bản tiếng Việt, ít đơn vị xây dựng cả phiên bản tiếng Anh, vô hình tạo rào cản để sản phẩm vươn ra thị trường thế giới. Hầu hết các sản phẩm làng nghề trong tỉnh còn “vắng bóng” trên các trang TMĐT hàng đầu Việt Nam cũng như quốc tế như: tiki.vn. lazada.vn, sendo.vn hay Ebay, Amazon…

Giai đoạn 2015-2018, Sở Công Thương phối hợp hỗ trợ 70% kinh phí thiết kế, xây dựng mới website riêng cho 45 doanh nghiệp. Đến năm 2019, tỉnh Bắc Ninh có 100% doanh nghiệp kết nối mạng internet nhưng các hoạt động quảng cáo, tiếp thị cho sản phẩm mới chỉ chiếm hơn 40%; sử dụng các dịch vụ tài chính, ngân hàng qua mạng chiếm hơn 9,3%; tiếp nhận, quản lý các đơn đặt hàng chiếm hơn 30%...

TMĐT đang trở thành phương thức kinh doanh hiện đại, tiết kiệm các chi phí trong hoạt động thương mại… Nhưng tại các làng nghề, phương thức này vẫn còn là “khoảng trống”. Ông Vũ Quý, Trưởng Phòng Quản lý Xuất nhập khẩu (Sở Công Thương) khẳng định: Thời gian tới Sở Công Thương tiếp tục tuyên truyền, hướng dẫn DN, cơ sở làng nghề ứng dụng internet để khai thác thông tin thị trường, cập nhật chính sách, luật pháp thương mại trong nước và quốc tế; cung cấp thông tin cho các DN về các giải pháp TMĐT mới nhất, giúp DN kinh doanh hiệu quả và giảm chi phí... Phấn đấu giai đoạn 2021-2025, toàn tỉnh có 70% DN có trang thông tin điện tử, cập nhật thường xuyên thông tin và bán sản phẩm; 90% DN thực hiện đặt hàng hoặc nhận đơn đặt hàng thông qua các ứng dụng TMĐT; 100% các DN có ứng dụng phần mềm thương mại điện tử trong hoạt động quản lý sản xuất, kinh doanh…

Để tận dụng những cơ hội do cuộc cách mạng công nghệ 4.0 đem lại, chính các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất cũng cần phải trang bị cho mình kiến thức quản trị kinh doanh, công nghệ thông tin, thương mại điện tử, ngoại ngữ... Căn cứ vào điều kiện thực tế chủ động triển khai: Xây dựng website, mạng nội bộ; tự động hóa giao dịch và mạng thương mại điện tử tích hợp cấp độ cao. Đồng thời, cần phát triển liên kết nội bộ làng nghề với bên ngoài trong phát triển thương mại điện tử; tăng cường sự hỗ trợ của Nhà nước về xây dựng môi trường thương mại điện tử hiện đại, đồng bộ. Sở Công Thương hoặc Trung tâm Xúc tiến Đầu tư, Thương mại và Du lịch (Sở Kế hoạch và Đầu tư) chủ trì kết nối các làng nghề trong tỉnh với các trang TMĐT có lượng người truy cập thường xuyên lớn để quảng bá, bán sản phẩm… Vấn đề quan trọng là xây dựng thể chế đồng bộ cho phát triển thương mại điện tử tại Việt Nam, để làng nghề có thể mở rộng quan hệ với các đối tác kinh doanh, tạo điều kiện tiếp cận công nghệ hiện đại, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh, giữ “lửa nghề” làng nghề, xây dựng thương hiệu sản phẩm truyền thống, đưa thương hiệu làng nghề tiến xa hơn trên thị trường.

Bài và ảnh Quang Minh-Yến Ngọc