Có thể thấy, sự phát triển của làng nghề đã tác động không nhỏ đến các chương trình xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững, xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư tại các địa phương. Sau gần 10 năm thực hiện Đề án phát triển làng nghề giai đoạn 2011-2015, định hướng đến năm 2020, hoạt động của các làng nghề đã góp phần gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa truyền thống, tạo ra nhiều sản phẩm phục vụ nhu cầu tiêu dùng và xuất khẩu; trong giai đoạn này toàn tỉnh đã có 163 làng nghề truyền thống, làng nghề tiểu thủ công nghiệp và làng có nghề được công nhận, trong đó có 35 làng nghề truyền thống, 30 làng nghề TTCN và 98 làng có nghề, thu hút gần 12.000 lao động làm việc với mức lương trung bình 3,3 triệu đồng/người/tháng.

Quay tơ là một khâu trong quá trình sản xuất lụa của người dân Làng lụa Nha Xá

Hà Nam có nhiều làng nghề nổi tiếng như: Làng thêu An Hòa; Làng dệt lụa Nha Xá; Làng nghề song, mây tre đan xã Ngọc Động; Làng nghề trống Ðọi Tam ngoài ra còn có nhiều làng nghề khác có sản phẩm gắn liền với nông nghiệp như: Làng nghề bánh đa nem Chều (xã Nguyên Lý, huyện Lý Nhân); Làng nghề rượu Vọc (huyện Bình Lục); bánh trưng làng Đầm (xã Liêm Tuyền, TP Phủ Lý); cá kho Nhân Hậu (xã Hòa Hậu, huyện Lý Nhân)... Mới điểm qua một số làng nghề tiêu biểu đã thấy nghề truyền thống ở Hà Nam có bề dầy lịch sử với nhiều sản phẩm nổi tiếng, có đội ngũ nghệ nhân đông đảo, giỏi tay nghề. Trong cuộc sống hiện đại, nghề thủ công đang đứng trước thách thức rất lớn khi hàng hóa tiêu dùng do máy móc hiện đại sản xuất ngày càng nhiều, chất lượng cao đẩy lùi và lấn át hàng thủ công.

Hiện nay, tình trạng chung của làng nghề cả nước, trong đó có Hà Nam là rất khó khăn trong việc tiêu thụ sản phẩm, hàng hóa xuất khẩu ngày càng ít dần.

Làng nghề truyền thống Hà Nam tìm hướng phát triển thời hội nhập

Theo ông Đặng Anh Tuấn, Phó Giám đốc Sở Công Thương Hà Nam cho biết, công tác hỗ trợ phát triển làng nghề truyền thống, làng nghề TTCN thời gian qua đã được tỉnh quan tâm. Hoạt động của công tác khuyến công, xúc tiến thương mại được triển khai hằng năm tập trung vào các nội dung như: Trình diễn kỹ thuật; đầu tư đổi mới máy móc thiết bị; đưa hàng Việt về nông thôn; tham gia các hội chợ nhằm quảng bá sản phẩm và khai thác thị trường…

Tuy nhiên, hiện nay, các làng nghề truyền thống tại Hà Nam trong quá trình phát triển đã gặp vô vàn khó khăn do phải đối mặt với sự cạnh tranh sản phẩm và thị trường, trong khi, hầu hết các cơ sở sản xuất trong làng nghề chủ yếu là nông hộ, quy mô nhỏ lẻ, ít vốn, thiếu kinh nghiệm quản lý sản xuất thiếu mặt bằng. Bên cạnh đó, do chưa có vùng sản xuất nguyên liệu tập trung nên chưa chủ động được nguồn nguyên liệu đầu vào của sản phẩm khi có đơn hàng với số lượng lớn, khiến cho việc thu mua gặp nhiều khó khăn, giá đầu vào cao, chi phí sản xuất tăng, doanh thu giảm… Chính vì thế dẫn đến việc trong tổng số 35 làng nghề truyền thống toàn tỉnh thì hiện đã có 3 làng nghề bị mai một, đó là thêu ren Vũ Xá (xã Yên Bắc); thêu ren Lương Cổ (phường Lam Hạ); thêu ren tổ 13 phường Quang Trung.

Mặt khác, một số hạn chế còn tồn tại trong việc phát triển các làng nghề tại đây như vấn đề xử lý ô nhiễm môi trường làng nghề chưa được quan tâm đúng mức, tình trạng xả thải bừa bãi ra hệ thống tiêu nước chung xảy ra ở hầu hết các địa phương. Hầu hết các làng nghề chưa có thương hiệu, công tác quảng bá, giới thiệu sản phẩm chưa được đầu tư đúng mức; lao động có tay nghề còn hạn chế, thiếu tính chuyên nghiệp, chủ động…

Hiện nay, các làng nghề truyền thống đang đứng trước muôn vàn khó khăn, đòi hỏi phải tự thân vận động, phải năng động sáng tạo mới tồn tại và phát triển. Ngành chức năng và chính quyền các cấp cũng cần quan tâm hơn nữa và giải quyết những vấn đề lớn vượt qua tầm kiểm soát của làng như: vốn vay ngân hàng, đào tạo nghệ nhân, nguồn nguyên liệu, mặt bằng sản xuất, giải quyết ô nhiễm môi trường, tiêu thụ sản phẩm. Cùng với đó, nên triển khai hiệu quả các đề án hỗ trợ và phát triển nghề sản xuất gắn với du lịch, xây dựng cơ chế, chính sách phát triển làng nghề gắn với nông thôn mới, giúp các làng nghề được tiếp cận với máy móc, thiết bị tiên tiến, công nghệ mới nhằm tăng năng suất, hạ giá thành sản phẩm. Để giải quyết hài hòa những vấn đề trên, bên cạnh tâm huyết và quyết tâm giữ nghề, phát triển nghề tổ của các làng nghề, các nghệ nhân, các địa phương nên có chiến lược phát triển làng nghề với những quy hoạch và giải pháp cụ thể.

Bài, ảnh: Minh Lý