Theo lời kể của các cụ cao niên trong làng: Không biết nghề đan cót và nứa chắp Đỗ Xuyên có từ bao giờ, chỉ biết rằng chính cái nghề này là “cứu cánh” cho người dân Đỗ Xuyên qua bao mùa mưa lũ và trở thành nghề quan trọng của cả xã.

Không quá sầm uất và náo nhiệt như các làng nghề khác ở đồng bằng châu thổ sông Hồng, những sản phẩm của làng nghề truyền thống tại Đỗ Xuyên hết sức bình dị. Qua bàn tay khéo léo của người dân Đỗ Xuyên, từ những vật vô tri vô giác của tự nhiên có sẵn trong vùng, bà con đã "thổi hồn" vào để thành những dụng cụ thủ công có ích.

Tiếp tục hỏi thăm các nghệ nhân lâu năm trong làng, chúng tôi được biết sản phẩm chính hiện nay của Đỗ Xuyên là cót và nứa. Riêng về cót thì có nhiều chủng loại, mẫu mã, tuỳ theo nhu cầu của khách: cót làm trần nhà; cót ép, khổ 1m x 3m hoặc 1m x 4m; cót dùng để lót hàng,.... với kích cỡ đa dạng, giá cả hợp lý. Cũng có lẽ vì thế, mà người ta vẫn hay gọi Đỗ Xuyên bằng cái tên quen thuộc “làng cót” bởi nghề cót có mặt ở khắp nơi, làm giàu cho biết bao người dân nơi đây.

Nghề đan cót và nứa chắp là “cứu cánh” cho người dân Đỗ Xuyên qua bao mùa mưa lũ và trở thành nghề quan trọng của cả xã.

Sản phẩm thủ công mỹ nghệ làm từ nứa chắp ở Đỗ Xuyên đã có mặt trên thị trường một số quốc gia châu Âu, châu Mỹ, châu Á

Hiện xã Đỗ Xuyên có 1.131 hộ thì có tới trên 900 hộ làm nghề đan cót. Tuy là một nghề phụ nhưng hiện nghề này đã thu hút khoảng trên 2.000 người ở mọi lứa tuổi. Người dân, già trẻ, trai gái đều rất say mê và tận dụng tối đa thời gian rảnh rỗi để chẻ nan, đan cót. Cũng có lẽ vì thế mà tháng 7/2004, Đỗ Xuyên vinh dự được công nhận là làng nghề truyền thống.

Cùng với nghề đan cót thì nứa chắp Đỗ Xuyên cũng ngày một càng phát triển nhờ sự đầu tư lớn của Công ty TNHH Hòn Ngọc Viễn Đông ở Hà Nội. Sản phẩm thủ công mỹ nghệ làm từ nứa chắp ở đây đã có mặt trên thị trường một số quốc gia châu Âu, châu Mỹ, châu Á với những sản phẩm đĩa, bát, bình hoa... đa dạng mẫu mã, đảm bảo chất lượng. Nhờ đó, nghề này đã góp phần giải quyết việc làm tại chỗ cho hàng chục lao động địa phương với mức thu nhập trung bình 4-5 triệu đồng/người/tháng.

Cũng trong câu chuyện với các nghệ nhân làm nghề truyền thống tại xã Đỗ Xuyên, chúng tôi có dịp trò chuyện cùng bà Bùi Thị Sở - Một nghệ nhân đan cót từ khi mới lên 10 tuổi. Dù đã ở tuổi ngoài 70, nhưng bà vẫn gắn bó với tre nứa, cót.

Trong căn nhà nhỏ của mình, bà vẫn tranh thủ thời gian để chỉ bảo, truyền dạy nghề cho con cháu. Tận mắt chứng kiến, bà Sở đưa đôi bàn tay thoăn thoắt, khéo léo lùa những sợi nứa vào khung, vừa uốn vừa đan, chẳng mấy chốc những sản phẩm đã được thành hình.

“Làm nghề này thu nhập không cao, nhưng nếu chỉ ngồi chơi, sống phụ thuộc con cháu cũng không đành. Hơn nữa, công việc vừa sức đối với người cao tuổi nên cứ lúc nông nhàn, chúng tôi lại cùng ngồi đan lát, trò chuyện, cuộc sống tuổi già vì thế cũng thêm vui”. – Bà Sở tâm sự.

Những ngày đầu tháng 7, có dịp về thăm Đỗ Xuyên, ấn tượng đầu tiên của chúng tôi là những ống cót cuộn tròn vàng óng phơi dọc triền đê dẫn vào trung tâm xã. Hình ảnh quen thuộc ấy đã gắn bó bao năm với cuộc sống thường ngày của nhiều hộ gia đình nơi đây.

Tận mắt chứng kiến quy trình sản xuất thủ công đan cót và nứa chắp chúng tôi mới thấy hết sự đa dạng trong kiểu dáng và mẫu mã. Các sản phẩm với đủ màu sắc được tạo ra dưới đôi bàn tay lành nghề của các nghệ nhân trong làng khiến chúng tôi không khỏi thích thú và tò mò. Những sản phẩm này không chỉ làm vật dụng trong gia đình, mộc mạc đậm chất làng quê mà còn mang nét tự nhiên hết sức quyến rũ, có giá trị sử dụng và yếu tố thẩm mỹ cao.

Theo Huyền Chi