Làng gốm bên sông Cầu

Sản phẩm gốm Phù Lãng, thô mộc và dân dã.
Làng gốm Phù Lãng là làng nghề có truyền thống gần 500 năm lịch sử, cùng với các làng gốm nổi tiếng khác ở xứ Bắc như Bát Tràng (Hà Nội), Chu Đậu (Hải Dương). Xã Phù Lãng là vùng đất có địa thế đẹp với vị trí hướng mặt ra sông, lưng tựa vào đồi núi thấp, giao thông đường sông luôn nhộn nhịp tàu bè qua lại.
Thông thường, khi đi vào Phù Lãng qua lối rẽ chính từ Quốc lộ 18, hướng đường đi Phả Lại (Hải Dương) nên rất ít người biết đến con đường đẹp lạ và độc đáo ven sông Cầu. Theo đường đi chính vào đầu làng, qua khu trung tâm xã thì được mục sở thị những lò nung gốm truyền thống bên cạnh những sản phẩm do chính những người thợ trong làng tạo ra. Đường ra đê ở cuối làng nên ít người ghé thăm phía bờ sông vì vậy mà không biết là ven sông còn có một kho củi khổng lồ.

Nghệ nhân làng gốm Phù Lãng
Nét độc đáo của gốm Phù Lãng là chất liệu làm men tráng gồm có: Tro cây rừng (loại cây mà khi đốt, tàn tro trắng như vôi, như tàn thuốc. Ngày nay nghệ nhân Phù Lãng thường dùng tứ thiết là lim, sến, táu, nghiến), hai là vôi sống (vôi tả), ba là sỏi ống nghiền nát, bốn là bùn phù sa trắng. Bốn chất liệu này, sau khi sơ chế trộn đều với nhau theo một tỷ lệ nhất định rồi để khô, đập nhỏ cho vào nước. Sau đó gạn qua rây bột, từ đó chế thành một chất lỏng quánh, vàng như mật ong. Khi sản phẩm còn ẩm, người thợ dùng chổi lông quét men lên bên ngoài của sản phẩm một lớp mỏng thích hợp rồi đem phơi. Sau khi quét men và phơi khô, sản phẩm có màu trắng đục.
Nằm cách Lục Đầu Giang chưa đầy 5km, đường sông qua làng nghề này luôn nhộn nhịp cảnh trên bến dưới thuyền để người lao động chuyển nguyên vật liệu từ khắp nơi về làng. Hiện nay, người dân vẫn sử dụng dây tời truyền thống để đưa củi và đất từ dưới thuyền lên trên bờ. Mỗi nhóm người một công đoạn, cả làng như một công xưởng sản xuất với đầy đủ các dây chuyền chuyên môn cao. Đi đến đâu trong làng cũng thấy bạt ngàn những lọ, bình, chum, vại, từ các đường lớn đến ngõ nhỏ. Các thành phẩm được xếp dài gọn gàng để lại chuyển đi khắp nơi sau mỗi mẻ ra lò. Gốm Phù Lãng hướng theo dòng thô mộc và dân dã nhưng đa dạng về sản phẩm, mỗi nhà làm một loại hình riêng như gốm trang trí, gốm gia dụng, gốm thờ cúng.

Ngay nay, dù việc sản xuất đồ gốm đã được hiện đại hóa với nhiều thiết bị máy móc nhưng người dân Phù Lãng vẫn chủ yếu đốt lò bằng củi truyền thống. Cách nung gốm này vừa giữ được màu sắc mộc mạc, tự nhiên của của đất sét, lại không gây ô nhiễm môi trường như dùng than hoặc tốn kém như dùng ga. Vì vậy, khi đến nơi đây, mọi người còn thấy không khí trong lành và không bị ô nhiễm như nhiều làng nghề truyền thống khác.
Xã Phù Lãng có sáu thôn thì thôn Phù Lãng là nơi sản xuất chính, còn các thôn Đoàn Kết, Thủ Công thì làm nghề gốm ít hơn. Năm nay, dù chịu ảnh hưởng từ dịch bệnh Covid-19 nhưng nhiều sản phẩm của làng nghề vẫn được yêu thích đang chuẩn bị cho ra thị trường trong thời gian tới.
Mặc dù nằm tiếp giáp với vùng than (Quảng Ninh) nhưng ở Phù Lãng người ta vẫn sử dụng phương pháp truyền thống – dùng củi để nung, nhờ sự biến nhiệt khác nhau tạo ra những vết táp trên bề mặt gốm mà không phương pháp nào có thể thay thế nổi. Xương đất sét có màu hồng nhạt, khi nung ở nhiệt độ cao, xương gốm chuyển màu gan gà, với hai màu men chủ đạo là nâu vàng và nâu đen (thường gọi là men da lươn). Nếu vẻ đẹp của Bát Tràng là sự đa dạng về nước men, những nét vẽ tinh tế, thì hồn cốt của Phù Lãng được tạo nên từ sự dân dã, mộc mạc, dáng gốm đơn giản, khỏe khoắn tăng thêm điểm nhấn từ nước men da lươn này.
Trải qua hơn 6 thế kỷ hình thành và phát triển, gốm Phù Lãng chưa đạt thời kỳ phát triển đỉnh cao và rực rỡ như Thổ Hà hay Bát Tràng, nhưng ở đó có sức sống bền vững với thời gian. Dù thời cuộc nhiều đổi thay, gốm sứ bị cạnh tranh bởi nhiều những sản phẩm thay thế, gốm Phù Lãng cũng không nằm ngoài quy luật và người dân nơi đây cũng phải loay hoay tìm hướng đi mới, lao đao gìn giữ nghề cổ truyền.
Con đường nằm bên sông Cầu ở vùng quê Kinh Bắc, bên cạnh một làng nghề gốm truyền thống chất đầy củi khô để đốt lò. Những chồng củi khô cao ngất và trải dài thổi hồn vào đất để tác thành một vẻ đẹp mộc mạc mà quý giá từ bao đời qua. Cuộc sống và xã hội đã có nhiều thay đổi và bộn bề, nhưng dòng sông Cầu nước trong xanh vẫn chảy lơ thơ hòa vào trong gió thu mát dịu. Dòng sông và con đường đê vẫn chở bao ước mơ của người dân lao động - những người thợ làng nghề khéo tay và chăm chỉ về một cuộc sống vui vầy.
Bài, ảnh: Thanh Thanh
Tin liên quan
Tin mới hơn
Làng nghề xóm Bình Nguyên giữ hồn nghề chè, mở lối làng nghề xanh
19:07 | 15/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Hòa Mục nâng tầm làng nghề cơm lam, bánh gio, bánh củ chuối từ bếp lửa ven đường
19:07 | 15/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Gần 60 quốc gia sẽ góp mặt tại Festival làng nghề toàn cầu ở Hà Nội
11:17 | 15/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Di sản thủ công 12 quốc gia hội tụ trên sàn diễn thời trang tại Hoàng thành Thăng Long
08:00 | 15/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Thái Nguyên: Đồng Phúc đánh thức tiềm năng vùng chè Shan tuyết Bằng Phúc
07:00 | 15/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Làng nghề chè Shan tuyết Bản Mộc Vững bước từ những gốc chè cổ thụ
07:00 | 14/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Tin khác
Khai mạc Festival Bảo tồn và Phát triển làng nghề toàn cầu lần thứ nhất năm 2026
22:42 | 13/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Thành phố Bắc Ninh: Thành lập Hội đồng thẩm định, xét công nhận nghề truyền thống, làng nghề và nghệ nhân
12:36 | 12/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Tinh hoa mỹ nghệ Sơn Đồng – “Bóng vàng son”: Lan tỏa giá trị di sản, kết nối làng nghề với phố nghề
12:34 | 12/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Tinh hoa mỹ nghệ Sơn Đồng - “bóng vàng son”: Kết nối làng nghề với phố nghề, lan tỏa giá trị di sản trong đời sống đương đại
11:43 | 12/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Bình Liêu – Đánh thức tiềm năng làng nghề từ bản sắc văn hóa vùng biên
11:21 | 10/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
32 năm gắn bó với nghề nuôi ong lấy mật
19:13 | 07/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Làng trầu vị thủy trăm tuổi tìm hướng phát triển bền vững
19:05 | 07/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Hải Phòng: Mỹ Đồng nghề đúc truyền thống vươn ra thị trường quốc tế
19:00 | 07/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Giải bài toán ô nhiễm để làng nghề phát triển bền vững
18:56 | 07/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
“Tinh hoa hội tụ” -Tôn vinh bàn tay nghệ nhân và lan tỏa di sản nghề thủ công truyền thống tại phố cổ Hà Nội
16:32 | 04/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Sơn mài Hạ Thái: Giữ sắc sơn ta, nối dài nghệ thuật Việt
20:00 | 31/10/2026 Văn hóa - Xã hội
Âm hưởng Đọi Tam: Tiếng trống ngân vang qua những miền ký ức
20:00 | 31/10/2026 Văn hóa - Xã hội
Làng Từ Vân (Hà Nội): Giữ sắc cờ tổ quốc qua từng đường kim
14:00 | 31/10/2026 Văn hóa - Xã hội
Hà Nội tiếp sức làng nghề "chen chân" vào thị trường toàn cầu
07:00 | 30/10/2026 Làng nghề, nghệ nhân
VỀ MIỀN DI TÍCH, ĐÓN LỘC PHÙ SA CÙNG LỄ HỘI RƯƠI VĨNH THUẬN 2026
19:49 | 29/10/2026 Làng nghề, nghệ nhân
“Piêu Lưu Ký”: Khi người trẻ tìm về hương vị bản sắc dân tộc Thái
18:59 Văn hóa - Xã hội
OCOP Lào Cai nâng tầm sản vật bản địa
18:17 OCOP
Phiên chợ Cơ Tu đưa văn hóa núi rừng đến gần du khách
18:17 OCOP
Trầm hương Phúc Trạch và hành trình nâng tầm sản vật quê hương của đôi vợ chồng trẻ
18:16 OCOP
Cô giảng viên đưa dầu dừa Trà Vinh thành sản phẩm OCOP 4 sao
18:16 OCOP



