Ninh Thuận nổi tiếng với 02 làng nghề truyền thống của đồng bào Chăm. Cùng với làng nghề Gốm Bàu Trúc thì làng dệt thổ cẩm Mỹ Nghiệp là 1 trong 2 làng nghề truyền thống của đồng bào Chăm vô cùng đặc sắc với bản sắc mộc mạc, du khách phương xa không thể bỏ qua khi đến Ninh Thuận.

Lịch sử ghi lại rằng trước kia làng có tên Chăm là Ca Klaing, tên tiếng Việt là Mỹ Nghiệp. Thế kỷ XVII, một người phụ nữ tên Ponagar đã đến vùng đất này, nhận thấy khí hậu nơi đây thích hợp với việc trồng bông lấy tơ dệt vải. Bà đã truyền lại nghề cho Ong Xa và bà Chaleng là hai vợ chồng đang sinh sống ở làng. Từ đó, cùng với làng gốm Bàu Trúc, Mỹ Nghiệp đã được phát triển đến tận ngày nay.

Từ xưa, để làm nên một sản phẩm thổ cẩm hoàn chỉnh thì khâu nguyên liệu là khâu nghệ nhân phải chuẩn bị vất vả nhất vì hoàn toàn làm bằng thủ công: từ công đoạn trồng bông, cán bông, kéo sợi, nhuộm màu (nhuộm màu là công đoạn khó nhất quyết định sản phẩm có chất lượng theo thời gian hay không? đây là bí quyết gia truyền riêng của từng gia đình), hoặc có gia đình nuôi tằm lấy tơ – làm sợi – lên màu… Sau đó, nghệ nhân mới đem sợi hoàn chỉnh để dệt thành phẩm.

Nghệ nhân dệt thổ cẩm

Ngày nay, nghệ nhân Chăm đỡ phải vất vả hơn với giai đoạn chuẩn bị nguyên liệu, người Chăm sử dụng chỉ màu có sẵn trên thị trường với ưu điểm giá thành rẻ, màu sắc phong phú, tiết kiệm được chi phí sản xuất và có nhiều thời gian hơn để chăm chút cho từng sản phẩm của mình tới tay người tiêu dùng.

Nguyên liệu chính làm nên thương hiệu dệt Mỹ Nghiệp chính là cây bông vải được trồng tại chính địa phương. Sau đó,phải trải qua rất nhiều công đoạn: bông sau khi thu hoạch được tách hạt, se sợi, cuộn, ngâm, dập, nhuộm, hồ, chải, đánh bóng rồi đem phơi...

Khâu nhuộm được coi là quan trọng nhất, đòi hỏi kinh nghiệm, thẩm mỹ cao để pha màu sao cho đa dạng mà vẫn hài hòa. Thổ cẩm Mỹ Nghiệp chọn màu đen là màu chủ đạo, màu nền cho tấm vải. Tất cả các màu đều được làm từ lá, vỏ cây rừng, như màu đen lấy từ lá cây chùm bầu đem ngâm bùn non, màu đỏ từ mủ cây cánh kiến, màu xanh từ lá vỏ cây tràm...

Các biểu tượng hoa văn mang đậm bản sắc dân tộc Chăm: hình quả trám, hình rồng cách điệu, thần đèn, thần Siva... và gần đây đã phát triển có thêm hình voi Tây Nguyên, hoa mai của người Kinh...

Để làm ra được tấm thổ cẩm có màu sắc rực rỡ, toát lên được những tinh hoa văn hóa truyền thống Chăm đặc sắc là cả một quá trình công phu của những người phụ nữ làng Mỹ Nghiệp. Bạn khó tìm được sự lặp lại, trùng lặp về hoa văn, kiểu cách dù các tấm vải cùng do một nghệ nhân làm ra.

Sản phẩm tại Làng Dệt Thổ Cẩm Mỹ Nghiệp

Ngày nay, đến với Mỹ Nghiệp du khách có thể mua các sản phẩm thổ cẩm lưu niệm tương đối phong phú: nón, áo, ví tiền, khăn choàng, giỏ xách, drap trải bàn…với giá thành rất hợp lý để làm quà lưu niệm.

Mỗi sản phẩm Dệt Mỹ Nghiệp mang cả linh hồn dân tộc Chăm và tâm huyết của người nghệ nhân Chăm muốn duy trì và bảo tồn 01 truyền thống văn hóa Chăm lâu đời.

Xuân Mạnh(TH)