Tấm áo lá tôn lên nét đẹp của người nông dân

Trong thơ ca, chắc hẳn ai cũng đã từng nghe những câu thơ như: “Áo tơi mẹ mặc một thời - Che mưa, che nắng, che trời bão dông…”. Áo tơi không chỉ là vật dụng thân thiết với nghề nông ở Hà Tĩnh mà còn là nếp sống được lưu giữ hàng trăm. Áo tơi có ưu điểm làm dịu mát vào mùa hè, làm ấm vào mùa đông, lại còn có thể trải ra nằm rất êm và tiện lợi. Từ bao đời nay, tấm áo đơn sơ mộc mạc ấy đã góp phần giúp đỡ cho bao nhiêu người dân dầm mưa dãi nắng trên đồng. Những tưởng rằng, giữa cuộc sống hiện đại, áo tơi sẽ dần bị lãng quên nhưng với người dân các vùng nông thôn nơi đây, áo tơi vẫn là đồ dùng hữu ích trong mỗi vụ mùa.

Vào mùa làm tơi, làng Yên Lạc rộn ràng trong không khí chằm tơi

Nhắc đến nghề “chằm áo tơi” (chằm là cách sử dụng lá, dây lạt để khâu lại) thì không thể không nói tới ngôi làng Yên Lạc (xã Quang Lộc, huyện Can Lộc) – cái nôi của nghề chằm áo tới truyền thống. Nghề làm áo tơi đã xuất hiện ở đây hàng trăm năm trước, được người dân truyền từ đời này sang đời khác.

Tham quan ngôi làng này, ta dễ bắt gặp hình ảnh người dân đang miệt mài làm áo tơi bên những khung gỗ. Ghé thăm gia đình ông Nguyễn Văn Thị (50 tuổi) - một trong những hộ chằm áo tơi có tiếng tại đây, ông Thị cho biết: Sinh ra và lớn lên tại mảnh đất “chảo lửa, túi mưa”, ông sớm tiếp xúc với công việc đồng áng, trong đó có nghề làm tơi của gia đình nhiều đời nay truyền lại. Với gần 40 năm làm tơi, ông có sự gắn bó đặc biệt với nghề chằm áo tơi, tuy nghề đã có sự đổi thay không nhỏ nhưng ông vẫn gắn bó với nghề để giữ lấy nét truyền thống của ông cha để lại.

Mỗi người phải mất nhiều năm để có thể làm nên những chiếc tơi bền đẹp

Để chằm được những chiếc tơi đẹp thì người làm cần có sự khéo léo, tỉ mỉ trong các công đoạn. Lá cây dùng để đan tơi là loại lá tơi lấy từ vùng núi ở tận Hương Khê. Trước đây do nguồn lá ngày càng khó kiếm và đường vận chuyển xa xôi nên mỗi lần đi tìm lá, mọi người đều đi từ 3 giờ sáng và hôm sau mới quay về. Tuy công việc có vất vả, khó khăn nhưng người dân chịu khó làm việc nên những chiếc tơi vẫn đều đặn ra đời để phục vụ bà con.

Lá tơi sau khi hái về sẽ được sấy khô qua lửa sau đó phơi sương, phơi nắng cho lá thẳng và có độ dẻo dai. Những người thợ sẽ khéo léo đưa lá chằm thành một chiếc áo tơi choàng vào người. Công đoạn chằm tơi khó nhất là gấp cổ làm sao cho vừa khít và bền đẹp. Thời gian trung bình để đan được một chiếc tới là khoảng một tiếng rưỡi.

Nỗ lực gìn giữ và phát triển nghề truyền thống

Người dân làng Yên Lạc làm áo tơi gần như quanh năm nhưng đợt cao điểm là từ tháng 2 đến tháng 6 hàng năm. Cứ độ này, mỗi gia đình sẽ làm khoảng 100-300 chiếc áo tơi để bán ra thị trường. Giá bán áo tơi dao động từ 70.000 – 120.000 đồng. Người dân có thể trực tiếp mang đi bán hoặc có thương lái tới thu mua để phân phối về các vùng xung quanh.

Nông dân ở Hà Tĩnh mua áo tơi sử dụng trong mùa hè để tránh nắng

Được biết, hiện thôn Yên Lạc có 30/180 hộ dẫn đang làm nghề chằm tơi thường xuyên và là nguồn thu kinh tế không nhỏ đối với các hộ gia đình nơi đây. Vì vậy, để bảo tồn nghề truyền thống cũng như giúp đảm bảo thu nhập cho người dân về lâu dài, xã Quang Lộc cũng đã kịp thời quan tâm và có các chính sách, giải pháp hỗ trợ cho người dân. Hội Liên hiệp phụ nữ xã Quang Lộc thành lập Tổ hợp tác chằm tơi Yên Lạc với 24 thành viên tham gia. Đây là nơi để các thành viên thường xuyên chia sẻ những kinh nghiệm làm nghề và đặc biệt là mở rộng thị trường để phát triển nghề chằm tơi.

Ông Trần Trọng Thể, Phó Chủ tịch UBND xã Quang Lộc cho biết: Hiện nghề chằm tơi đang gặp khó về nguồn nguyên liệu, sự cạnh tranh với các sản phẩm công nghiệp, vì thế việc phát triển nghề gặp không ít khó khăn. Tuy nhiên, áo tơi Yên Lạc vẫn có những tiềm năng phát triển hơn nữa. Ngoài công dụng để che mưa che nắng thì đây cũng là sản phẩm có tính biểu tượng cho văn hóa, truyền thống lâu đời của vùng đất Yên Lạc nói riêng và nền văn minh lúa nước nói chung. Việc gìn giữ nghề chằm áo tơi vẫn sẽ là vấn đề được cơ quan chính quyền và nhân dân quan tâm tìm cách phát triển hơn nữa.

Bài, ảnh: Tường Vi