Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề VN Lưu Duy Dần với giải pháp phát triển làng nghề thủ đô trong mùa Covid

Từ một bức tranh làng nghề Thủ đô

Hà Nội hiện có 1.350 làng nghề và làng có nghề (số làng nghề được công nhận là 292 làng nghề); có 47/52 nghề thủ công mỹ nghệ trên toàn quốc, gồm: Sơn mài, khảm trai, thêu ren, dệt lụa, gốm sứ, mây tre đan... Tại các làng nghề hiện có 2.063 công ty cổ phần, 4.562 Công ty TNHH, 1.466 doanh nhân, 164 hợp tác xã, có trên 175.000 hộ sản xuất kinh doanh, thu hút trên 739.000 người lao động.

Theo ông Nguyễn Văn Chí - Chi Cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn, Phó Chánh Thường trực Văn phòng điều phối nông thôn mới thành phố Hà Nội: Các làng nghề trên địa bàn thành phố đã có sự tăng trưởng cả về doanh thu, giá trị sản xuất và giá trị xuất khẩu qua các năm. Trong đó, có khoảng 100 làng nghề đạt doanh thu từ 10 đến 20 tỷ đồng/năm, gần 70 làng nghề đạt từ 20 đến 50 tỷ đồng/năm và khoảng 20 làng nghề đạt trên 50 tỷ đồng/năm, đóng góp đáng kể vào ngân sách địa phương.

Tuy nhiên, từ năm 2020 đến nay, do ảnh hưởng của đại dịch Covid-19 khiến hoạt động sản xuất kinh doanh của nhiều làng nghề Hà Nội bị đình trệ, đặc biệt là việc xuất khẩu hàng hóa, du lịch làng nghề. Hầu hết các cơ sở sản xuất làng nghề đang phải đối mặt với nhiều khó khăn từ nguyên liệu đầu vào tới đầu ra của sản phẩm, vấn đề ô nhiễm môi trường, không gian sản xuất, đầu tư công nghệ sản xuất... ảnh hưởng không nhỏ đến việc phát triển của các làng nghề hiện nay.

Làng nghề Bát Tràng chủ động thích ứng linh hoạt với dịch Covid-19

Đặc biệt tại các làng nghề thủ công mỹ nghệ, quá trình sản xuất đặc thù nên đội ngũ nghệ nhân, người thợ tay nghề cao mới chỉ chiếm khoảng 30%, người lao động nhập nghề cần trải qua một thời gian đào tạo có bài bản và lâu dài khiến nhiều người không đủ kiên nhẫn để theo đuổi đến cùng.

Bên cạnh đó là khó khăn về mở rộng mặt bằng sản xuất để có cơ hội ứng dụng khoa học công nghệ và thiết bị tiên tiến; Chất lượng nguồn lao động trong các làng nghề còn rất yếu về kiến thức và kỹ năng nghề. Các cơ sở thủ công mỹ nghệ còn ở quy mô nhỏ và siêu nhỏ, công nghệ thiết bị lạc hậu, năng suất, chất lượng sản phẩm thấp chưa đáp ứng yêu cầu thị trường trong nước, đặc biệt là thị trường xuất khẩu.

Một vấn đề khác là kết nối các làng nghề với nhau, các trung tâm bán buôn bán lẻ còn gặp nhiều khó khăn; chưa hình thành các trung tâm trưng bày, giới thiệu sản phẩm tập trung của các làng nghề theo quy hoạch nên công tác thị trường của các làng nghề còn gặp nhiều khó khăn…

Gốm sứ Bát Tràng - Làng nghề truyền thống lâu đời của Thủ Đô

Đến hướng đi mới giữa mùa đại dịch

Ông Nguyễn Văn Chí cho biết, thời gian qua, Hà Nội đã ban hành hàng loạt chính sách hỗ trợ cho các làng nghề duy trì và phát triển như: Chính sách phát triển các ngành nghề nông thôn, hỗ trợ kinh phí công nhận danh hiệu làng nghề. Ngoài ra, Sở NN&PTNT Hà Nội đã tổ chức 60 lớp tập huấn nâng cao năng lực các làng nghề cho 2.400 lao động, chủ cơ sở sản xuất tại các làng nghề; 16 lớp tập huấn nâng cao năng lực cho các cơ sở công nghiệp nông thôn về quản trị DN, thiết kế mẫu mã, marketting, kinh nghiệm xuất khẩu; tập huấn chính sách khuyến công cho các cán bộ làm công tác khuyến công cấp huyện, xã và cơ sở công nghiệp nông thôn. Trong năm 2020, Quỹ hỗ trợ phát triển Hợp tác xã (HTX) cho 29 dự án tại các làng nghề Hà Nội với số vốn trên 9,7 tỷ đồng. Cùng với đó, Hà Nội đang đẩy mạnh triển khai chương trình Mỗi xã một sản phẩm, sẽ giúp các làng nghề của TP Hà Nội gia tăng giá trị, thu nhập cũng như nâng tầm thương hiệu sản phẩm làng nghề.

Thêm vào đó, Thành phố đã hỗ trợ xây dựng 16 mô hình trình diễn kỹ thuật tại các doanh nghiệp; 60 cơ sở đầu tư đổi mới công nghệ, thiết bị và ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất. Kết quả tại một số làng nghề đã thay thế lò than bằng lò gas, bình nghiền trong sản xuất gốm sứ ở xã Bát Tràng, sử dụng máy móc chuyên dùng trong may da ở xã Kiêu Kỵ (Gia Lâm); Đầu tư đổi mới máy dệt len với công nghệ lập trình vi tính, dây chuyền sản xuất tự động giúp tăng năng suất lao động, tiết kiệm chi phí, giảm ô nhiễm môi trường... Hầu hết các doanh nghiệp trong các làng nghề đã sử dụng công nghệ thông tin để quảng bá, giới thiệu, kinh doanh và tiêu thụ sản phẩm...

Các làng nghề đã đón nhận được các chương trình hỗ trợ tư vấn thiết kế mẫu sản phẩm thủ công mỹ nghệ nhằm phát triển thị trường xuất khẩu và trong nước; Chương trình đào tạo nghề; Chương trình tập huấn kỹ năng quản trị doanh nghiệp về chính sách liên quan đến làng nghề…

Thêu ren Quất Động - loay hay tìm hướng giữa mùa covid

Nghệ nhân Đỗ Trọng Đoàn (làng nghề sơn mài Hạ Thái, xã Duyên Thái, huyện Thường Tín, Hà Nội) cho rằng, một trong các giải pháp thúc đẩy tiêu thụ là các cơ quan quản lý nhà nước xây dựng trang thương mại điện tử về hàng thủ công mỹ nghệ của các làng nghề với mục đích quảng bá tiếp thị sản phẩm; Thường xuyên tổ chức các hội chợ, xúc tiến thương mại trong nước và quốc tế tạo điều kiện cho các doanh nghiệp gặp gỡ, kết nối các chuỗi bán hàng, tìm nhà cung cấp, phân phối.

Còn theo ông Phạm Khắc Hà, Chủ tịch Hội làng nghề dệt lụa Vạn Phúc, Hà Nội thì, trong tình hình thị trường tiêu thụ bị ảnh hưởng bởi dịch COVID-19, nhiều doanh nghiệp và cơ sở sản xuất đã đưa sản phẩm của mình lên trang thương mại điện tử bước đầu thu được kết quả đáng khích lệ. Ông Phạm Khắc Hà cho rằng cần giải quyết tốt vấn đề phân phối và lợi ích của 4 thành phần đó là: Chính quyền các cấp, nhà kinh doanh, cộng đồng dân cư của các làng nghề và người tiêu thụ. Đối với chính quyền các cấp cần có những chính sách ưu đãi, tạo điều kiện cho các làng nghề thủ công phát triển đặc biệt là thời điểm hậu dịch bệnh COVID-19. Cụ thể là nguồn vốn vay ưu đãi, cung cấp nguyên liệu cho sản xuất của làng nghề, hỗ trợ đầu ra, liên kết với các đơn vị du lịch...

(Bài viết thực hiện theo phối hợp từ Chi cục Phát triển Nông thôn TP.Hà Nội)

Tin, ảnh: Nguyễn Nam – Thanh Hậu