Các bậc cao niên trong làng kể lại, chạm bạc không phải nghề gốc của làng nghề Huệ Lai. Những năm đầu thập niên 90 của thế kỉ trước, một số người con của Huệ Lai sang học nghề chế tác vàng bạc tại làng Châu Khê, xã Thúc Kháng, huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương và mang nghề về làng. Từ đó người dân Huệ Lai biết đến cái nghề cần sự tỉ mỉ, cần cù và đôi bàn tay khéo léo này.

Làng nghề Chạm bạc Huệ Lai nổi tiếng đất Hưng Yên mang lại thu nhập cho nhiều lao động địa phương (Ảnh: ST)

Làng nghề hình thành từ năm 1992, mới đầu nghề chạm bạc chỉ thu hút được vài chục hộ tham gia. Năm 1998, hợp tác xã vàng bạc Phù Ủng được thành lập do ông Đỗ Xuân Chuyển làm chủ nhiệm nhằm liên kết những nghệ nhân và người làm nghề lại với nhau. Sau một thời gian kiên trì gắn bó, cùng nhau phát triển và đạt được những thành tựu nhất định, năm 2003, thôn Huệ Lai, xã Phù Ủng được Ủy ban nhân dân tỉnh Hưng Yên công nhận là làng nghề. Sản phẩm chạm bạc của hợp tác xã đã được cục Công nghiệp địa phương, bộ Công thương bình chọn là một trong những sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu của khu vực phía Bắc năm 2014.

Đến nay, làng Huệ Lai đã hơn 30 năm tuổi. Hiện có trên 200 hộ gia đình với hơn 1000 lao động tham gia. Có những thời kì, nghề chạm bạc làm ăn khó khăn, sa sút, nhiều hộ bỏ nghề. Tuy nhiên được sự hỗ trợ của huyện Ân Thi, các ủy và chính quyền xã Phù Ủng đã triển khai đề án phát triển công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, hàng năm mở lớp đào tạo nghề chạm bạc, thu hút nhiều thanh niên tại địa phương đến học nghề, mở xưởng sản xuất, tạo ra những sản phẩm có chất lượng.

Những trang sức vô cùng độc đáo và tinh xảo (Ảnh: Internet)

Để tạo ra một sản phẩm trang sức tinh xảo, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn: đầu tiên là giai đoạn tạo mẫu cũng chính là giai đoạn quan trọng nhất. Tại đây những ý tưởng sơ khai nhất về một mẫu trang sức mới sẽ được hình thành. Bước tiếp theo: giai đoạn tạo mẫu sáp ví như làm nhẫn thì mẫu nhẫn sẽ được xuất ra và được khắc trên sáp cứng. Sáp có màu xanh ngọc hoặc xanh lá cây sậm màu. Các mẫu sáp có thể làm thủ công bằng tay hoặc máy. Nếu làm thủ công bằng tay thì các công cụ cần thiết là dao với nhiều kích cỡ, lưỡi cưa, mũi kim, giũa, khoan nhỏ, máy tiện nhỏ…

Tiếp đến là các công đoạn cắm cây thông – bơm sáp, đổ thạch cao, đun chảy kim loại, đổ khuôn, cắt thân cây thông ra khỏi sản phẩm thô, hoàn thiện sản phẩm thô, gắn đá, đánh bóng sản phẩm. Công đoạn cuối cùng là kiểm tra chất lượng sản phẩm. Ở công đoạn cuối, mỗi sản phẩm được kiểm tra chất lượng chặt chẽ để đảm bảo độ chính xác và tay nghề chế tác hoàn hảo. Bước này có thể tiến hành định giá cho trang sức.

Sản phẩm của làng nghề phong phú các mặt hàng trang sức vàng bạc trên thị trường như: dây chuyền, xuyến, nhẫn... Mặc dù tổ chức sản xuất vẫn mang tính thủ công đơn giản, nhưng mỗi sản phẩm có quy trình riêng, sự bố trí từng khâu công việc khá nhịp nhàng, linh hoạt và khoa học, đòi hỏi ở người thợ đôi bàn tay khéo léo và sự thuần thục trong từng sản phẩm. Ở mỗi xưởng sản xuất sử dụng ít nhất từ 8-10 lao động, có xưởng đến hơn 20 lao động. Do việc sản xuất thuận lợi, hàng làm ra đến đâu tiêu thụ ngay đến đó. Một trong những ưu thế đưa đến uy tín sản phẩm của làng nghề đó là chất lượng sản phẩm với 100% nguyên chất. Bên cạnh đó là những mẫu mã của làng nghề, các sản phẩm luôn có sự sáng tạo, nhiều kiểu dáng, kích cỡ phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng trong nước và nước ngoài. Trên địa bàn tỉnh hiện có 25 doanh nghiệp kinh doanh vàng bạc thường xuyên đặt hàng ở các xưởng trong thôn Huệ Lai. Ngoài ra do uy tín và chất lượng mà sản phẩm của Huệ Lai còn có mặt ở nhiều tỉnh thành từ Nam ra Bắc, sản phẩm của làng nghề còn được xuất khẩu sang một số nước bạn như: Trung Quốc, Lào, Campuchia...

Ngày nay, đến với làng nghề, du khách sẽ được thăm quan các công đoạn sản xuất, chiêm ngưỡng những sản phẩm trang sức thủ công, cầu kỳ, tinh xảo được tạo ra từ bàn tay khéo léo của những người thợ.

Đề án phát triển công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp ở xã Phù Ủng phát huy hiệu quả đã tạo điều kiện cho làng nghề chạm bạc thôn Huệ Lai phục hồi và phát triển. Với sự nhanh nhạy, bàn tay khéo léo, bản lĩnh cần cù, kiên nhẫn của những nghệ nhân ở thôn Huệ Lai đã sáng tạo ra nhiều mẫu sản phẩm đa dạng, mới lạ, đáp ứng nhu cầu của thị trường, góp phần làm nên thương hiệu của làng nghề chạm bạc Huệ Lai.

Bảo Ngọc TH