Hà Nội: 35°C Hà Nội
Đà Nẵng: 34°C Đà Nẵng
TP Hồ Chí Minh: 30°C TP Hồ Chí Minh
Thừa Thiên Huế: 34°C Thừa Thiên Huế

Đông Hồ, còn tranh trổ giấy

LNV -Lâu nay làng tranh dân gian Đông Hồ (xã Song Hồ, Thuận Thành, Bắc Ninh) được biết đến với những bức tranh “gà lợn nét tươi trong” được vẽ trên giấy điệp. Tuy nhiên, ít người biết, làng tranh này còn một “nhánh” khác, đó là tranh trổ giấy, hay còn gọi là tranh trổ lé.


Nghệ nhân Nguyễn Đăng Giáp giới thiệu nghề làm tranh trổ giấy của làng Đông Hồ cho du khách. Ảnh: Thanh Xuân.

Tranh trổ giấy thể hiện sự khéo léo của các nghệ nhân làng tranh dân gian Đông Hồ. Nếu tranh đồ thế do làng tranh Đông Hồ làm ra phục vụ cho nhu cầu tín ngưỡng được nhiều gia đình duy trì để tăng thu nhập, thậm chí làm giàu, thì với tranh trổ giấy ít gia đình còn giữ nghề. Xưa cũng vậy và ngày nay, số nghệ nhân còn biết làm tranh trổ giấy chỉ đếm trên đầu ngón tay.

Theo các nhà nghiên cứu tranh dân gian, tranh trổ giấy ít được quan tâm nên cũng ít người để tâm nghiên cứu. Sự thực cũng cho thấy, chúng ta có thể tìm thấy hàng chục đầu sách về dòng tranh Đông Hồ nổi tiếng nhưng rất ít công trình đề cập tới mảng tranh trổ giấy của làng Đông Hồ, và rộng ra là tranh trổ giấy ở Việt Nam…

Nhà nghiên cứu Nguyễn Thị Thu Hòa là một trong số ít người quan tâm đến dòng tranh trổ giấy này. Chị cho biết, rất khó khăn khi muốn tìm ra niên đại khởi đầu của tranh trổ giấy ở nước ta. Chị cùng nhóm nghiên cứu của mình đã về làng Đông Hồ hàng chục lượt, tìm gặp các nghệ nhân.

“Ký ức của các nghệ nhân Đông Hồ cũng chỉ cho biết trước đây vài thế hệ, tức là khoảng thời Pháp thuộc, đã thấy một số nghệ nhân trong làng có trổ giấy thành hàng lưu niệm cỡ nhỏ; cũng đôi khi họ làm được tranh nhị bình (2 tấm dọc) hay tứ bình (4 tấm dọc) khá to”- nhà nghiên cứu Thu Hòa cho biết-“Mặt khác, nếu tranh dân gian Đông Hồ in trọn vẹn hình ảnh lên tờ giấy điệp nên có đôi phần khá cứng cáp, “ra tấm ra món” thì tranh trổ giấy thường trổ thủng, mỏng mảnh, phải dán lên nền giấy trắng hoặc nếu không thì phải dán lên cửa kính chẳng hạn để mà thưởng thức khi xem ngược sáng”.

Tranh trổ giấy dân gian Đông Hồ có vẻ giản dị, mộc mạc, đậm chất thôn dã. Vào khoảng những năm 1955 - 1980, khi một số nghệ nhân Đông Hồ được tuyển vào làm cán bộ trong các cơ quan nghệ thuật như Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam (cụ Nguyễn Đăng Khiêm), Trường Cao đẳng Mỹ thuật Việt Nam (cụ Nguyễn Đăng Sần) hay Trường Cao đẳng Mỹ thuật Công nghiệp và Nhà xuất bản Văn hóa Dân tộc (cụ Nguyễn Đăng Chế) thì với ảnh hưởng qua lại tất yếu giữa các họa sĩ hiện đại và các nghệ nhân đã khiến cho một số cụ mạnh dạn dùng kỹ thuật trổ giấy để sáng tác tranh có thể treo ở Triển lãm Mỹ thuật toàn quốc và các triển lãm chính thức khác. Một số tranh của nghệ nhân Nguyễn Đăng Khiêm từng được Bảo tàng Mỹ thuật Việt sưu tập. Đó có lẽ là thời hoàng kim của tranh trổ giấy Việt Nam…

Tuy không còn được ưa chuộng, nhưng một vài nghệ nhân ở làng Đông Hồ vẫn giữ nghề làm tranh trổ giấy và thi thoảng có thực hành để phục vụ các nhà nghiên cứu, hoặc các đoàn du khách có mong muốn tìm hiểu. Một trong những người hay được nhắc tới là nghệ nhân Nguyễn Đăng Giáp.

Là con trai nghệ nhân Nguyễn Đăng Khiêm, ngay từ nhỏ nghệ nhân Nguyễn Đăng Giáp đã được làm quen với nghề làm tranh Đông Hồ. Ông được học cách làm tranh trổ giấy cũng từ hồi trẻ. Cuối thời bao cấp, nghệ nhân Đăng Giáp còn sáng tác được mấy tranh trổ giấy trang kim về Bà Trưng, Bà Triệu cưỡi voi vừa rất truyền thống vừa tạo hình hiện đại. Hiện nay ông Giáp vẫn thỉnh thoảng có hứng sáng tác tranh trổ giấy trang kim để gửi bán hoặc triển lãm. Đây thực sự là những bức tranh rất công phu, kỹ lưỡng đến mức kỳ công với nhiều công đoạn buộc phải cẩn thận bởi nếu làm ẩu thì tranh hỏng ngay! Tranh làm ra vẫn nhiều người hỏi mua vì màu sắc rực rỡ, dù số lượng hạn chế…

Theo nghệ nhân Nguyễn Đăng Giáp, nhiều khi để tận dụng các nguyên vật liệu làm tranh dân gian, người ta đã tiết kiệm những mẩu vụn để làm ra những tranh trổ giấy khá đẹp. Có những mẫu tranh trổ giấy hình voi, ngựa rất được ưa chuộng.

Qua tìm hiểu có thể thấy, đề tài của tranh trổ giấy: Nếu là bưu thiếp thì đề tài luôn đơn giản: hoa lá, cỏ cây, muông thú, côn trùng… Nhiều khi đó không hẳn là tranh mà chỉ như một hình tượng cô đọng và giản lược để điển hình hóa qua nét trổ. Hiện nghệ nhân Nguyễn Đăng Chế ở làng Đông Hồ vẫn bán ra các tập Tranh trổ giấy Đông Hồ mà chủ yếu đó là bộ 12 con giáp.

Cũng là bưu thiếp trổ giấy nhưng gia đình nghệ nhân Nguyễn Đăng Giáp làm cả hình tượng 4 cô tố nữ giản thể (bỏ bớt chi tiết), trông sang trọng hơn. Sang đến tranh trổ giấy dân gian hiện đại thì đề tài đã đậm chất thời sự: sản xuất tập thể, phát triển đàn gia cầm, vừa sản xuất vừa chiến đấu, cổ vũ thanh niên lên đường tòng quân… Hình tượng trong tranh trổ giấy dân gian hiện đại đã là các nhân vật hiện đại như lãnh tụ, bộ đội hay vừa là nông dân vừa là dân quân hoặc xã viên hợp tác xã…

Nghệ nhân thường xếp từ 5 đến 10 lớp giấy màu rồi trổ. Nhiều lớp hơn sẽ bị dày quá, khó trổ; mỏng hơn thì phí công trổ. Trổ xong bóc tách lớp rồi dán bằng hồ nếp lên nền giấy trắng cho nổi bật hình trổ. Dao trổ cũng là dao trổ nét khi khắc gỗ, được mài thật sắc.

Cố nghệ nhân Nguyễn Đăng Khiêm từng trổ nhiều tranh theo đề tài dân gian quen thuộc như bộ tứ bình 4 mùa, 4 cô tố nữ. Điều thú vị là chính vào thời bao cấp nhiều khó khăn thì tranh trổ giấy trang kim của cụ Khiêm lại nở rộ và vươn tới đỉnh cao. Cụ đã sáng tác theo ý tưởng hiện đại và hiện thực cách điệu. Các tranh tiêu biểu của cụ thời ấy có khi vẫn theo đề tài cổ nhưng cũng có khi rất thời sự…

Nền mỹ thuật Việt có một kho báu là tranh Đông Hồ. Việc khai thác di sản này cho các thế hệ làm mỹ thuật một hướng đi bền vững và đậm đà bản sắc dân tộc. Vì thế, cần có chung tay để gìn giữ, khôi phục, đồng thời đưa tranh trổ giấy Đông Hồ ngày một đến gần với đời sống đương đại.

Thanh Xuân

Tin liên quan

Tin mới hơn

Giúp lao động làng nghề tiếp cận an sinh xã hội

Giúp lao động làng nghề tiếp cận an sinh xã hội

LNV - Hiện cả nước có khoảng 11 triệu lao động trong các làng nghề, nhưng tỷ lệ tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc cũng như bảo hiểm xã hội tự nguyện còn thấp. Điều này dẫn đến nguy cơ lọt lưới an sinh với nhóm đối tượng này khi họ hết tuổi lao động.
Hồn Việt ẩn trong những chiếc mặt nạ

Hồn Việt ẩn trong những chiếc mặt nạ

LNV - Qua bao thăng trầm lịch sử, phố Hội vẫn còn đó những mái nhà rêu phong với mảng tường sơn vàng, những cánh cửa gỗ phía trên có đôi mắt cửa huyền bí. Và, trong một ngôi nhà cổ đặc biệt, có hàng trăm chiếc mặt nạ giấy bồi đã làm nên không gian văn hóa độc đáo cho thành phố di sản Hội An.
Ngư dân Lập Lễ duy trì và phát triển nghề cá truyền thống - Góp phần bảo vệ chủ quyền biển đảo

Ngư dân Lập Lễ duy trì và phát triển nghề cá truyền thống - Góp phần bảo vệ chủ quyền biển đảo

LNV- Xã Lập Lễ, huyện Thuỷ Nguyên, thành phố Hải Phòng là một xã có nghề cá truyền thống nổi tiếng lâu đời, từ chỗ đã từng đứng trên bờ vực phá sản. Bằng sự nỗ lực của chính quyền và những ngư dân yêu nghề, năm 2005 xã đã dành danh hiệu lá cờ đầu về mô hình đánh cá xa bờ của 28 tỉnh có nghề khai thác thủy sản xa bờ trên toàn quốc. Hiện nay Lập Lễ vẫn tiếp tục duy trì các đội tàu đánh bắt xa bờ và phát triển hệ thống dịch vụ hậu cần nghề cá, để phấn đấu trở thành xã trọng điểm nghề cá của Thành phố và các tỉnh phía Bắc. Bằng khát vọng làm giàu và được sự quan tâm của Nhà nước đã tạo cho ngư dân Lập Lễ vươn khơi sản xuất, đồng thời đội tàu của xã cũng là một trong những lực lượng hùng hậu ở tuyến đầu góp phần bảo vệ chủ quyền vùng biển đảo phía Bắc của Tổ quốc.
CHÀNG GENZ QUÊ  BẮC GIANG LÀM GIÀU NHỜ GÌN GIỮ VÀ PHÁT TRIỂN NGHỀ LÀM DIỀU SÁO

CHÀNG GENZ QUÊ BẮC GIANG LÀM GIÀU NHỜ GÌN GIỮ VÀ PHÁT TRIỂN NGHỀ LÀM DIỀU SÁO

LNV - Với đam mê đặc biệt về bộ môn làm diều sáo. Chàng trai sinh năm 2000 Nguyễn Thế Ba đã biến niềm đam mê của mình thành cơ hội kinh doanh làm giàu và gặt hái được nhiều thành quá đáng ngưỡng mộ.
Đến làng nghề Sơn Đồng hàng trăm tuổi xem nghệ nhân làm tượng gỗ

Đến làng nghề Sơn Đồng hàng trăm tuổi xem nghệ nhân làm tượng gỗ

LNV - Làng nghề ở Sơn Đồng là làng nghề đục, khắc tượng và làm đồ thờ truyền thống, có lịch sử hình thành và tồn tại hàng trăm năm nay. Kỹ thuật sơn son thếp vàng tinh xảo tại đây được đánh giá cao. Với đôi bàn tay khéo léo của các nghệ nhân, tượng gỗ của làng Sơn Đồng mang nét tinh xảo mà ít nơi nào có được.
Làng nghề nón lá Thuận Hạnh chú trọng xây dựng thương hiệu và kết nối du lịch

Làng nghề nón lá Thuận Hạnh chú trọng xây dựng thương hiệu và kết nối du lịch

LVN – Trải qua hơn 1 thế kỷ thăng trầm, làng nghề nón lá Thuận Hạnh vẫn có hơn 300 hộ sản xuất với nhiều sản phẩm đa dạng, đạt chất lượng OCOP 3 sao và mang lại thu nhập tốt cho người dân.

Tin khác

Hành trình của chiếc chiếu hoa

Hành trình của chiếc chiếu hoa

LNV - Bình Định là miền đất thượng võ, giàu truyền thống văn hóa và cũng là địa phương có nhiều làng nghề với những sản phẩm thủ công nức tiếng gần xa. Nổi bật nhất là những chiếc chiếu cói Hoài Nhơn óng mượt, dẻo dai, màu sắc tươi thắm. Cầm chiếc chiếu trên tay mới hiểu vì sao sản phẩm này được ưa chuộng rộng rãi, chinh phục khách hàng trong nước và cả khách hàng quốc tế.
Người lưu giữ nghề làm bún Cổ Đô

Người lưu giữ nghề làm bún Cổ Đô

LNV - Có lịch sử gần 40 năm phát triển nhưng nghề làm bún truyền thống ở Cổ Đô (xã Cổ Đô, huyện Ba Vì, Hà Nội) không còn nhiều người làm như trước, anh Trần Hải là một trong số ít những người còn giữ được hương vị bún xưa.
Bình Định: Làng nghề trồng hoa Gia An Nam nỗ lực để công nhận làng nghề

Bình Định: Làng nghề trồng hoa Gia An Nam nỗ lực để công nhận làng nghề

LNV - Làng nghề trồng hoa Gia An Nam, xã Hoài Châu Bắc hình thành, gắn với đời sống người dân địa phương từ năm 2003. UBND thị xã Hoài Nhơn đã lập hồ sơ trình UBND tỉnh Bình Định, Hội đồng xét công nhận nghề truyền thống, làng nghề, làng nghề truyền thống trên địa bàn tỉnh xem xét, quyết định công nhận làng nghề.
Bình Định: Trang phục truyền thống đồng bào Hrê, Ba Na hòa quyện với thiên nhiên

Bình Định: Trang phục truyền thống đồng bào Hrê, Ba Na hòa quyện với thiên nhiên

LNV - Trang phục truyền thống của người Hrê, Ba Na là sự kết tinh văn hoá trong môi trường tự nhiên, xã hội riêng biệt, mang nét đẹp của sự hồn nhiên, thanh khiết như đất, như nước, như núi rừng.
Tiêu chuẩn xét tặng danh hiệu “Nghệ nhân nhân dân”, “Nghệ nhân ưu tú” nghề thủ công mỹ nghệ

Tiêu chuẩn xét tặng danh hiệu “Nghệ nhân nhân dân”, “Nghệ nhân ưu tú” nghề thủ công mỹ nghệ

LNV - Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 43/2024/NĐ-CP ngày 19/4/2024 quy định chi tiết về xét tặng danh hiệu “Nghệ nhân nhân dân”, “Nghệ nhân ưu tú” trong lĩnh vực nghề thủ công mỹ nghệ.
Nghệ nhân thổi hồn vào mảnh ván gỗ những con tàu đã bị lãng quên trở thành tác phẩm nghệ thuật độc bản

Nghệ nhân thổi hồn vào mảnh ván gỗ những con tàu đã bị lãng quên trở thành tác phẩm nghệ thuật độc bản

LNV - Nhiều chiếc thuyền cá sau khi khai thác xong đưa vào bờ, bị vùi lấp dưới bùn cát trên dọc tuyến bờ biển từ nam ra bắc từ vài chục đến gần trăm năm tưởng đã bị lãng quên, nhưng qua bàn tay của nghệ nhân Hà Quốc Hưng (50 tuổi) và nghệ nhân Trần Văn Hoá (59 tuổi) ở Hải phòng đã trở thành những tác phẩm nghệ thuật độc đáo.
Mộc mạc nghề làm nồi đất ở làng Trù Sơn

Mộc mạc nghề làm nồi đất ở làng Trù Sơn

LNV - Không sở hữu nghệ thuật tinh xảo, sản phẩm cầu kỳ, có màu sắc rực rỡ nhưng nghề gốm ở làng Trù Sơn (huyện Đô Lương, Nghệ An) vẫn phát triển qua hàng trăm năm, mang trong mình nét đẹp mộc mạc và giản dị của miền quê nơi đây.
Tôn vinh giá trị văn hoá trong các làng nghề truyền thống

Tôn vinh giá trị văn hoá trong các làng nghề truyền thống

LNV - Tỉnh Ninh Bình hiện có hàng trăm làng nghề, trong đó có gần 60 làng nghề được công nhận danh hiệu cấp tỉnh. Tại đây, sản phẩm của các làng nghề được xem là một trong những nguồn tài nguyên vô cùng quý giá, không chỉ phát triển các sản phẩm du lịch độc đáo, mang đậm nét văn hóa đặc trưng, đồng thời còn là nguồn sinh kế cho người dân địa phương
Nghề cói Kim Sơn trở thành di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Nghề cói Kim Sơn trở thành di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

LNV – Mới đây, nghề thủ công truyền thống nghề cói Kim Sơn (huyện Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình) đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia tại Quyết định số 1150/QĐ-BVHTTDL.
Bình Định: Bảo tồn và phát triển làng nghề chiếu cói Hoài Nhơn

Bình Định: Bảo tồn và phát triển làng nghề chiếu cói Hoài Nhơn

LNV - Làng nghề truyền thống dệt chiếu cói Chương Hòa, xã Hoài Châu Bắc và Làng nghề dệt chiếu cói Công Thạnh, phường Tam Quan Bắc, thị xã Hoài Nhơn đang thực hiện công tác bảo tồn và phát triển hai làng nghề này.
Lụa Vạn Phúc - Giữ lửa qua từng thế hệ

Lụa Vạn Phúc - Giữ lửa qua từng thế hệ

LNV - Là một trong những làng nghề truyền thống nổi tiếng ở Hà Nội, làng lụa Vạn Phúc có lịch sử lâu đời, tồn tại hơn 1.000 năm. Trải qua nhiều thế hệ, lụa Vạn Phúc vẫn giữ được nét đẹp truyền thống và đang đi đầu trong ngành dệt Việt Nam.
Nghề đan lát của người Tày ở Cao Bằng

Nghề đan lát của người Tày ở Cao Bằng

LNV - Lâu nay, nghề đan lát của đồng bào Tày vẫn được bà con gìn giữ. Những sản phẩm từ nghề thủ công này không chỉ phục vụ cho cuộc sống, sinh hoạt hàng ngày, mà còn là nét đẹp văn hóa. Từ những cây tre, cây giang trên rừng, qua đôi bàn tay khéo léo đã trở thành những vật dụng đẹp mắt với những hoa văn tinh xảo.
Ghé thăm làng nghề chằm nón lá Đức Hòa

Ghé thăm làng nghề chằm nón lá Đức Hòa

LNV - Nghề chằm nón lá xuất hiện từ lâu đời và gắn liền với đời sống văn hóa của Nhân dân xã An Ninh Tây (Đức Hòa, Long An). Đây cũng là nghề truyền thống tạo việc làm cho người dân những lúc nông nhàn dỗi.
Làng nghề truyền thống bún tươi Vân Cù

Làng nghề truyền thống bún tươi Vân Cù

LNV - Xứ Huế từ lâu được biết đến với danh xưng "Thiên đường ẩm thực" với hàng ngàn món ăn đa dạng, phong phú. Trong đó, các món về bún được người dân nơi đây rất yêu thích. Tại Huế, bún cũng là một loại đặc sản, nổi danh nhất là bún của làng nghề truyền thống Vân Cù.
Tinh hoa nghề truyền thống ở Cao Bằng

Tinh hoa nghề truyền thống ở Cao Bằng

LNV - Mỗi ngôi làng, mỗi dân tộc, dù là người Nùng hay người Tày, người Mông hay người Dao… đều lưu giữ những nghề truyền thống được truyền lại từ ngàn xưa như nghề làm bún ngũ sắc, làm hương, làm đường phên, giấy bản, ngói âm dương hay nghề rèn dao, dệt thổ cẩm…
Xem thêm
qc-vinamilk-100-thanh-trung
Mới nhất Đọc nhiều
Phiên chợ Nông sản Bình Định lần thứ II năm 2024

Phiên chợ Nông sản Bình Định lần thứ II năm 2024

OVN - Từ ngày 23/5 đến ngày 26/5/2024, Trung tâm Khuyến công và Xúc tiến thương mại thuộc Sở Công Thương Bình Định tổ chức phiên chợ Nông sản Bình Định lần thứ II năm 2024 tại Quảng trường Chiến Thắng, thành phố Quy Nhơn, thu hút nhiều người dân và du khá
Chặng đường 5 năm Bình Định triển khai cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh”

Chặng đường 5 năm Bình Định triển khai cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh”

LNV - Trong 5 năm triển khai cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh”, tính đến nay, Bình Định có 90/113 xã đạt chuẩn nông thôn mới (NTM), 20/90 xã đạt chuẩn NTM nâng cao, 1/90 xã đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu, 5/11 đơn
Hơn 12000 sản phẩm OCOP từ 3 sao trở lên

Hơn 12000 sản phẩm OCOP từ 3 sao trở lên

OVN - Hà Nội tiếp tục duy trì vị thế lá cờ đầu với số lượng sản phẩm OCOP từ 3 sao trở lên lớn nhất cả nước. Trong đó, 63/63 tỉnh, thành phố của cả nước đã triển khai đánh giá, phân hạng được hơn 12.000 sản phẩm OCOP.
Mùa hoa sen đến làng cổ Đường Lâm thưởng thức cỗ sen ngày hạ

Mùa hoa sen đến làng cổ Đường Lâm thưởng thức cỗ sen ngày hạ

LNV – Từ những ao sen tự nhiên có trong làng, người dân ở làng cổ Đường Lâm (Sơn Tây, Hà Nội) đã chế biến thành những món ăn vừa ngon miệng vừa đẹp mắt hấp dẫn khách du lịch.
Mận hậu Sơn La hút khách tại Thành phố Hồ Chí Minh

Mận hậu Sơn La hút khách tại Thành phố Hồ Chí Minh

LNV - Lễ hội mận hậu và nông sản tỉnh Sơn La đang diễn ra nhộn nhịp ở Thành phố Hồ Chí Minh, người tiêu dùng mua sắm tại hệ thống bán lẻ của Saigon Co.op sẽ được mua sản phẩm mận hậu Sơn La với giá khuyến mãi hấp dẫn.
qc-vinamilk-dinh-duong-vang
vf
ban-qlda-dau-tu-xay-dung-huyen-quan-son
the-92-coffee
cong-ty-tnhh-xay-dung-va-thuong-mai-duy-thang
cong-ty-tnhh-xay-dung-manh-truong-son
cong-ty-co-phan-tan-phong
dang-uy-ubnd-mttq-huyen-yen-thanh-nghe-an
cong-ty-tnhh-mtv-tan-anh
chao-mung-70-nam-chien-thang-dbp-49-nam-ngay-giai-phong-mien-nam-138-nam-ngay-qtld
Giao diện di động