Toàn cảnh Hội thảo “Giải pháp bảo tồn và phát triển làng nghề gắn với du lịch, chuyển đổi số.

Chuyên Mỹ – dư địa lớn cho phát triển làng nghề bền vững

Ngày 20/12, tại UBND xã Chuyên Mỹ, Sở Nông nghiệp & Môi trường Hà Nội phối hợp với UBND xã Chuyên Mỹ và Hiệp hội Thủ công mỹ nghệ và làng nghề Hà Nội tổ chức Hội thảo “Giải pháp bảo tồn và phát triển làng nghề gắn với du lịch, chuyển đổi số.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp & Môi trường Hà Nội Nguyễn Đình Hoa phát biểu tại hội thảo

Phát biểu mở đầu hội nghị, ông Nguyễn Đình Hoa – Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội cho biết, nếu hai làng nghề tại xã Sơn Đồng được công nhận, cùng với bốn làng nghề khác, Hà Nội sẽ có 4 làng nghề nằm trong danh sách của Hội đồng Thủ công Thế giới.

Làng nghề Bát Tràng và Vạn Phúc là 2 làng nghề đầu tiên của Việt Nam vinh dự được công nhận. Năm 2025, thành phố Hà Nội đang tiếp tục trình Hội đồng thủ công thế giới xem xét, công nhận 2 làng nghề điêu khắc sơn mỹ nghệ Sơn Đồng và làng nghề khảm trai, sơn mài xã Chuyên Mỹ là thành viên Mạng lưới các thành phố thủ công sáng tạo thế giới năm 2025.

Hội đồng Thủ công Thế giới được thành lập cách đây hơn 60 năm, hiện Việt Nam mới chỉ có 2 làng nghề được công nhận. Vì vậy đây không chỉ là niềm vinh dự của Thủ đô Hà Nội mà còn của các làng nghề truyền thống, trong đó có làng nghề Chuyên Mỹ.

Đối với công tác bảo tồn và phát triển làng nghề, ông Nguyễn Đình Hoa nhấn mạnh, thành phố Hà Nội đặc biệt quan tâm đến lĩnh vực này. UBND Thành phố đã giao Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với các địa phương xây dựng và trình UBND Thành phố ban hành Quyết định số 282/QĐ-UBND ngày 15/1/2025 của UBND thành phố Hà Nội đã phê duyệt Đề án tổng thể phát triển làng nghề trên địa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn 2025-2030, tầm nhìn đến 2050. Trong đó, đề án xác định 8 nhóm hạng mục và 11 giải pháp để triển khai thực hiện.

Trên cơ sở đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với UBND xã Chuyên Mỹ xây dựng các giải pháp cụ thể nhằm bảo tồn và phát triển những làng nghề đã và đang được Hội đồng Thủ công Thế giới công nhận là thành viên chính thức. Thông qua chương trình, các địa phương, trong đó có xã Chuyên Mỹ, sẽ cùng nhìn lại thực trạng hệ thống làng nghề trên địa bàn: đang có gì, đang ở đâu và cần hoàn thiện những nội dung nào để tiếp tục phát triển bền vững.

Mục tiêu trọng tâm là đào tạo nghề, truyền nghề, bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống gắn với quá trình hoạt động của làng nghề; đồng thời kết hợp bảo tồn với phát triển, gắn làng nghề với văn hóa, du lịch, thương mại và thị trường tiêu thụ sản phẩm. Quan điểm xuyên suốt là bảo tồn con người làm nghề, giữ được người gắn bó lâu dài với nghề truyền thống.

Ông Nguyễn Đình Hoa bày tỏ mong muốn các chuyên gia và lãnh đạo Hội đồng Thủ công Thế giới, với kinh nghiệm quản lý và khảo sát trên phạm vi toàn cầu, sẽ hỗ trợ Chuyên Mỹ trong việc đánh giá, hoàn thiện các giải pháp bảo tồn và phát triển làng nghề, gắn với bảo tồn văn hóa Việt Nam, phát triển du lịch – thương mại và thúc đẩy chuyển đổi kinh tế khu vực nông thôn.

Đồng thời, ông đề nghị UBND xã Chuyên Mỹ xây dựng kế hoạch triển khai cụ thể, chi tiết cho từng nội dung, nhiệm vụ và giải pháp đã được đề ra, nhằm bảo đảm tính khả thi và hiệu quả trong quá trình thực hiện.

Tại hội thảo, bà Nguyễn Thị Thùy Hương – Phó Chủ tịch UBND xã Chuyên Mỹ cho biết: Xã Chuyên Mỹ có truyền thống lâu đời về phát triển các làng nghề thủ công mỹ nghệ, nằm trong khu vực có vị trí thuận lợi về giao thông, kết nối với trung tâm Thủ đô Hà Nội và các vùng phụ cận.

Chuyên Mỹ có rất nhiều làng nghề truyền thống lâu đời, nổi tiếng như: khảm trai, sơn mài, giày da, may mặc, mộc mỹ nghệ. Toàn xã có 18/35 làng nghề được công nhận với 36 nghệ nhân, 178 doanh nghiệp, 600 hộ sản xuất kinh doanh, 70% số hộ gia đình trong xã làm nghề.

Mỗi năm các làng nghề trong xã còn thu hút trên 30.000 lao động vào làm nghề với mức thu nhập bình quân 8 - 10 triệu đồng/người/tháng. Đồng thời đón trên 5000 lượt du khách đến thăm quan, trải nghiệm, trong đó trên 1.000 lượt khách quốc tế. Thời gian qua, xã Chuyên Mỹ đã tăng cường công tác lãnh đạo, chỉ đạo, triển khai các giải pháp nhằm bảo tồn phát triển làng nghề gắn với du lịch. Công tác truyền nghề, đào tạo nghề được quan tâm, trú trọng.

Phó Chủ tịch UBND xã Chuyên Mỹ Nguyễn Thị Thuỳ Hương phát biểu tại hội thảo

Phát triển làng nghề gắn với bảo tồn và phát huy giá trị di sản

Trong khuôn khổ hội thảo, đại diện Hội đồng Thủ công Thế giới và các đại biểu đã tập trung trao đổi, thảo luận, chia sẻ những thuận lợi, khó khăn trong công tác phát triển làng nghề gắn với bảo tồn và phát huy giá trị di sản, đồng thời hướng tới nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân xã Chuyên Mỹ.

Bà Nadia Meer – Phó Chủ tịch Hội đồng thủ công thế giới khu vực Châu Phi: Tôi rất mong có cơ hội được đồng hành và hợp tác cùng Chuyên mỹ.

Bà Nadia Meer – Phó Chủ tịch Hội đồng thủ công thế giới khu vực Châu Phi: Tôi rất mong có cơ hội được đồng hành và hợp tác cùng xã Chuyên Mỹ. Tôi đặc biệt ấn tượng với cách xã Chuyên Mỹ phát triển các công trình theo hướng bền vững, gắn kết không gian xanh với những vật liệu tự nhiên như cây cối, vỏ sò, vỏ trai, ốc. Từ định hướng đó, tôi có ý tưởng phát triển một hệ sinh thái ứng dụng vỏ sò, trai, ốc tại khu vực này.

Từ góc nhìn phát triển bền vững không gian làng nghề, các chuyên gia quốc tế cũng nhấn mạnh vai trò của công nghệ, thương hiệu và truyền thông trong việc lan tỏa giá trị làng nghề trong bối cảnh chuyển đổi số.

Ông Sundeep Kumar – Phó Chủ tịch Hội đồng Thủ công Thế giới khu vực châu Á – Thái Bình Dương nhấn mạnh rằng, trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay, việc ứng dụng khoa học – công nghệ, đặc biệt là AI và các công nghệ mới, đóng vai trò quan trọng trong phát triển không gian và thu hút người dùng. Theo ông, yếu tố cốt lõi để hấp dẫn công chúng tiếp cận các không gian, nền tảng số hay website chính là xây dựng thương hiệu bài bản và nhất quán. Điều này không chỉ dừng lại ở hoạt động quảng bá, mà còn thể hiện ở cách tổ chức các điểm chạm với người dùng như gặp gỡ, chia sẻ và tương tác. Từ nền tảng đó, mỗi dự án cần được định hình một bản sắc thương hiệu rõ ràng, làm cơ sở để khai thác hiệu quả không gian kiến trúc, đồng thời phát triển truyền thông và mạng xã hội một cách bền vững, hiệu quả. ông cho rằng các dự án cần chủ động tạo ra những cơ hội về hình ảnh, đủ ấn tượng để được chia sẻ trên mạng xã hội, trở thành xu hướng và góp phần định vị thương hiệu thông qua hình ảnh. Ông nhấn mạnh rằng truyền thông là yếu tố vô cùng quan trọng.

Ông Sundeep Kumar – Phó Chủ tịch Hội đồng Thủ công Thế giới khu vực châu Á – Thái Bình Dương phát biểu tại Hội thảo.

Chuyển đổi số phải bắt đầu từ câu chuyện & thương hiệu

Ở góc độ nghiên cứu và đào tạo, các chuyên gia cho rằng chuyển đổi số trong phát triển làng nghề cần bắt đầu từ câu chuyện và thương hiệu. PGS. TS Đặng Mai Anh – Phụ trách Khoa Sau Đại học, Trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp cho biết, các làng nghề hiện nay đang đứng trước nhiều cơ hội phát triển khi được Nhà nước quan tâm, ban hành và triển khai nhiều cơ chế, chính sách hỗ trợ.

Theo PGS. TS Đặng Mai Anh, các làng nghề sở hữu nhiều sản phẩm chủ lực như gốm, mây tre đan, dệt vải, thủ công may mặc, trang sức thủ công… với vẻ đẹp tự thân của vật liệu truyền thống, tính độc đáo, đa dạng, thân thiện môi trường, đáp ứng cả nhu cầu tiêu dùng và xu hướng sản phẩm sinh thái. Đây là những dòng sản phẩm có tiềm năng lớn trên thị trường xuất khẩu.

PGS. TS Đặng Mai Anh – Phụ trách Khoa Sau Đại học, Trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp cho biết, các làng nghề hiện nay đang đứng trước nhiều cơ hội phát triển khi được Nhà nước quan tâm, ban hành và triển khai nhiều cơ chế, chính sách hỗ trợ.

Tuy nhiên, bà cũng chỉ ra những thách thức lớn mà các làng nghề đang đối mặt, bao gồm quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, thiếu sự liên kết, nguồn nhân lực ngày càng già hóa, trong khi nguồn nguyên liệu truyền thống ngày càng khan hiếm.

Trong bối cảnh quản lý và giao dịch mua bán diễn ra trên phạm vi toàn cầu, yêu cầu đặt ra là các làng nghề và doanh nghiệp phải ứng dụng công nghệ để theo kịp thị trường, đặc biệt là xu hướng cá nhân hóa, tùy chỉnh sản phẩm theo nhu cầu người tiêu dùng. Đây là những yếu tố mà thị trường đang thực sự cần, đòi hỏi chúng ta phải nhanh chóng thích ứng để rút ngắn thời gian đưa sản phẩm ra thị trường và nâng cao khả năng tiêu thụ.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy công tác xây dựng thương hiệu hiện nay vẫn chưa theo kịp năng lực sản xuất và tiềm năng của sản phẩm, dẫn đến việc giá trị gia tăng và khả năng cạnh tranh chưa được khai thác đầy đủ.

Qua đó, để tận dụng tiềm năng đối với sản phẩm làng nghề, cần nắm bắt cơ hội không ngừng đổi mới, đầu tư và năng suất sản xuất, mở rộng thị trường thông qua các nền tảng trực tuyến. Các làng nghề cần xác định tạo dựng thương hiệu gắn liền với các yếu tố Văn hóa – Kết hợp du lịch – Hướng đến Xuất khẩu khu sản phẩm.

Hướng tới Chuyên Mỹ đa giá trị – kinh tế tuần hoàn

Phát biểu kết luận Hội thảo, bà Nguyễn Thị Hoàng Yến – Phó Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn khẳng định, xã Chuyên Mỹ thực sự là một “bảo tàng sống”, lưu giữ những giá trị lịch sử và văn hóa làng nghề hàng nghìn năm.

Bà Nguyễn Thị Hoàng Yến cho biết, thời gian qua, địa phương đã tổ chức Hội thi sản phẩm thủ công mỹ nghệ, trong đó nghệ nhân Nguyễn Viết với sản phẩm bộ khay, bộ sắc hương đã xuất sắc giành Giải Nhất cấp thành phố Hà Nội và Giải Nhất cấp quốc gia, góp phần khẳng định giá trị và vị thế của nghề truyền thống. Nhân dịp này, bà gửi lời cảm ơn và tri ân tới nghệ nhân Nguyễn Đức Viết cùng đội ngũ nghệ nhân đã không ngừng gìn giữ, phát huy tinh hoa làng nghề.

Bà Nguyễn Thị Hoàng Yến – Phó Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn khẳng định, xã Chuyên Mỹ thực sự là một “bảo tàng sống”, lưu giữ những giá trị lịch sử và văn hóa làng nghề hàng nghìn năm.

Về định hướng phát triển, bà nhấn mạnh cần tiếp cận theo hướng kinh tế tuần hoàn, từng bước xây dựng làng nghề đạt chuẩn OCOP 5 sao, gắn với phát triển du lịch văn hóa – làng nghề. Song song với đó là nhiệm vụ đào tạo “nông dân tri thức”, giúp người dân nắm vững các quy định pháp luật về văn hóa, di sản, quy ước cộng đồng; đồng thời được đào tạo về ngoại ngữ, kỹ năng nghề và kỹ năng kể câu chuyện văn hóa của chính làng nghề mình để sẵn sàng đón tiếp du khách.

Bà cũng đề cập đến việc phát triển gian hàng số, không gian giới thiệu sản phẩm, cùng với việc tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ. Trên cơ sở kết quả của hội nghị, Cục sẽ tiếp tục nghiên cứu, tạo điều kiện để nghệ nhân được giao lưu, học hỏi với các địa phương có bản sắc văn hóa khác, trước mắt ưu tiên hỗ trợ các nghệ nhân tiêu biểu nhằm mở rộng tư duy và thị trường.

Kết luận hội nghị, bà Nguyễn Thị Hoàng Yến bày tỏ niềm tin tưởng rằng với sự đồng thuận của nhân dân và sự quyết liệt của chính quyền, xã Chuyên Mỹ sẽ sớm trở thành điểm sáng về làng nghề thủ công mỹ nghệ, góp phần vào thành công chung của các sự kiện, festival và chiến lược phát triển làng nghề trong thời gian tới.

Không chỉ dừng lại ở những định hướng chiến lược, hội nghị cũng làm rõ những điều kiện thuận lợi và giải pháp cụ thể để Chuyên Mỹ hiện thực hóa mục tiêu trở thành điểm sáng về làng nghề thủ công mỹ nghệ.

Hoàng Thị Hòa – Trưởng phòng Phát triển nông thôn, đại diện Ban Tổ chức, đánh giá điều kiện địa lý và không gian của Chuyên Mỹ là hết sức thuận lợi, tạo nền tảng quan trọng cho phát triển làng nghề gắn với du lịch

Bà Hoàng Thị Hòa – Trưởng phòng Phát triển nông thôn, đại diện Ban Tổ chức, đánh giá điều kiện địa lý và không gian của Chuyên Mỹ là hết sức thuận lợi, tạo nền tảng quan trọng cho phát triển làng nghề gắn với du lịch. Theo bà, với sự vào cuộc đồng bộ của lãnh đạo địa phương, đội ngũ nghệ nhân, cùng sự đồng hành của các kiến trúc sư, chuyên gia thiết kế và chuyên gia chuyển đổi số, Chuyên Mỹ đang từng bước được kiến tạo trở thành một không gian làng nghề đặc sắc và đáng nhớ.

Bà nhấn mạnh, trong thời gian tới, Chuyên Mỹ không chỉ có những câu chuyện đáng để kể, mà còn có những việc làm cụ thể, thiết thực để phát triển làng nghề. Bởi lẽ, nếu không có sự tham gia trực tiếp của người dân và nghệ nhân, thì các định hướng từ cơ quan quản lý nhà nước như Cục Kinh tế Hợp tác, Sở Nông nghiệp và Môi trường, cùng các chuyên gia, sẽ chỉ dừng lại ở ý tưởng. Chính sự vào cuộc của cộng đồng địa phương mới là yếu tố quyết định để tạo dựng nên câu chuyện Chuyên Mỹ xứng tầm với các làng nghề nổi tiếng như Hội An, Bát Tràng.

Từ đó, bà Hoàng Thị Hòa khẳng định mục tiêu xây dựng thương hiệu Chuyên Mỹ trở thành điểm đến nổi tiếng trong nước và vươn ra quốc tế, thông qua chiến lược quảng bá du lịch gắn với phát triển đa giá trị, hướng tới một Chuyên Mỹ phát triển bền vững, hài hòa giữa kinh tế, văn hóa và cộng đồng.

Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm tại Hội thảo

(Bài viết có sự phối hợp của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội)