“Nắng Sài Gòn anh đi là chợt mát
Bởi vì em mặc áo lụa Hà Đông
Anh vẫn yêu màu áo ấy vô cùng
Thơ của anh vẫn còn nguyên lụa trắng”
(thơ Nguyên Sa)

Không phải ngẫu nhiên mà “Áo lụa Hà Đông” lại nổi tiếng và đi vào thơ ca, âm nhạc, điện ảnh như vậy. Làm nên chiếc áo lụa Hà Đông đẹp cả về thể chất và tinh thần là những nghệ nhân của làng nghề Vạn Phúc. Theo truyền thuyết, cách đậy khoảng 1200 năm, bà Lã Thị Nương, một người con gái Cao Bằng nổi tiếng đảm đang và có tay nghề dệt lụa khéo léo về làm âu làng Vạn Phúc và đã có công đem những bí quyết dệt lụa truyền dạy cho dân làng. Sau khi mất, bà được phong là thành hoàng làng. Lụa Vạn Phúc, Hà Đông không giống bất lỳ một loại lụa nào bởi chất liệu mềm mại và độ tinh xảo trong từng đường tơ, từng họa tiết trang trí. Đây không chỉ là sản vật quí của làng Vạn Phúc, mà còn là mặt hàng truyền thống của Việt Nam.

Làng lụa Vạn Phúc (Ảnh: Internet)

Làng Vạn Phúc hôm nay trở thành phố phường, song âm thanh dệt lụa vẫn đồng hành cùng người dân với mô hình khép kín: mỗi nhà đều có xưởng dệt, may và cửa hàng bán sản phẩm. Vạn Phúc có gần 800 hộ dân làm nghề dệt, chiếm 60 % số hộ sinh sống tại làng nghề. Với hơn 1000 máy dệt, hàng ngày khoảng 400 lao động thời vụ từ quanh vùng đến đây, hàng năm làng nghề này sản xuất từ 2,5 đến 3 triệu m2 vải. Cửa hàng bán lụa tơ tằm mọc lên ngày càng nhiều, hình thành ba dãy phố lụa với đủ các chủng loại, mầu sắc vải vóc, quần áo, túi khăn, cavat tơ tằm…phục vụ khách trong nước và quốc tế. Khách nước ngoài đến đây không chỉ để mua hàng tơ lụa mà còn để chiêm ngưỡng quy trình sản xuất của làng nghề, tận mắt chứng kiến sự khéo tay hay nghề của nghệ nhân Vạn Phúc. Từ Mỹ sang Việt Nam và nhất định phải thăm làng nghề Vạn Phúc, ông bà Jacky đã rất hài lòng với những gì được xem. Ông Jacky nói: “ Quy trình sản xuất thật công phu và thú vị. Từ những sợi tơ trỏ thành nhũng sản phẩm phong phú và đẹp mắt, đủ thấy đôi tay nghề của thợ khéo như thế nào, tôi rất khâm phục…”
Còn Bà Jacky chia sẻ: Tôi đi nhiều nơi cũng có lụa tơ tằm, nhưng ở đây tôi thấy rất đẹp. Tôi đã mua hai bộ quần áo và váy, khăn. Thậy Tuyệt vời!”

Những tấm lụa Vạn Phúc. (Ảnh: Internet)

Lụa Vạn Phúc từng được giới thiệu lần đầu ra thế giới tại Hội chợ Marseille vào năm 1931 và tại Paris năm 1938, được người Pháp đánh giá là loại sản phẩm tinh xảo của Đông Dương. Từ năm 1958 đến 1988, sản phẩm lụa Vạn Phúc hầu hết được xuất sang Đông Âu, tới năm 1990 xuất khẩu ra nhiều quốc gia trên thế giới. Mấy năm gần đây, do khủng hoảng kinh tế thế giới, lượng hàng xuất khẩu có bị ảnh hưởng, song những người thợ thủ công vẫn duy trì nghề và tiếp tục sáng tạo những mẫu mã mới, mặt hàng mới để kích cầu. Anh Đông, một nghệ nhân của làng cho biết, tới đây hệ thống siêu thị hàng tơ lụa sẽ mọc lên thay thế những ki ốt nhỏ của chợ tơ lụa này. Cuộc sống phát triển và làng nghề cũng phải hiện đại lên. Cho dù phải đối mặt với rất nhiều khó khăn trong giai đoạn khủng hoảng kinh tế toàn cầu, người dân làng Vạn Phúc vẫn tin tưởng và tự hào về nghề truyền thống đem lại đời sống ổn định cho mọi người.

Hình ảnh người con gái dệt lụa của Vạn Phúc vốn tôn vinh thêm sản phẩm tơ lụa của làng. Bằng hình thức truyền nghề ngay trong mỗi gia đình, nghề dệt lụa đã sống và vượt qua mọi thăng trầm. Chị Loan, một nghệ nhân của làng cho biết, cho dù có nhiều công đoạn dệt, có công đoạn đệt tay, có công đoạn dệt máy, người thợ ở đây luôn tự hào rằng họ có thể làm tốt tất cả các công đoạn để có được sản phẩm uy tín trên thị trường:

Bàn tay khéo léo và óc thẩm mỹ của nghệ nhân Vạn Phúc đã làm nên những thước lụa Vân, gấm, sa tanh, hàng tơ sống đẹp lạ lùng. Những tấm “lụa hàng Hà Đông” ấy vừa mang tới vẻ đẹp cho mọi người đồng thời đem lại cuộc sống no ấm cho mỗi người, mỗi gia đình của làng nghề đang trên đường hiện đại hóa nông thôn mới ./.

Thanh Thủy