Chùa Hương thuộc địa bàn xã Hương Sơn, Mỹ Đức (Hà Nội) là một danh thắng nhiều đền chùa, hang động gắn liền với núi rừng, trở thành một quần thể thắng cảnh rộng lớn, với một kiến trúc hài hòa với thiên nhiên và nhân tạo. Lễ hội Chùa Hương đã tạo nên một nét văn hóa dân tộc, tín ngưỡng đạo Phật mang màu sắc Việt Nam.

Theo “Truyện Phật bà Chùa Hương” thì nơi đây là nơi tu hành đắc đạo của đức Quán Thế Âm Bồ Tát đã được Việt hóa và danh xưng là Phật bà Chúa Ba - Chùa Hương. Vào thế kỷ đầu tiên trước Công nguyên đã có công chúa Diệu Thiện tục gọi là Chúa Ba ứng thân của Bồ Tát Quán Thế Âm là một công chúa từ Ấn Độ sang Việt Nam tu hành 9 năm, đắc đạo thành Phật để diệt trừ cái ác, báo hiếu cha mẹ, phổ độ chúng sinh.

Người tìm ra động Hương Tích, dựng nên Thảo Am Thiên Trù là ba vị hòa thượng, thời Vua Lê Thánh Tông (1442 - 1497) kế tiếp xây dựng. Sau đó vào nửa thế kỷ XVII thời Lê Trung Hưng, Hòa thượng Trần Đạo Viên Quang Chân nhân đã chấn hưng cõi Phật Hương Sơn.

Vào tháng 3 năm Canh Dần (1770) Chúa Tĩnh Đô Vương Trịnh Sâm tuần du Trấn Sơn Nam đã vào động Hương Tích thắp hương vãn cảnh và đề lên vách đá cửa động năm chữ: “Nam thiên đệ nhất động” tức “Động đẹp nhất trời Nam”. Nhiều thi nhân tới đây đã lưu bút, đề thơ như: Chu Mạnh Chinh, Cao Bá Quát, Xuân Diệu, Chế Lan Viên, Hồ Xuân Hương, Tản Đà... Động Hương Tích được ví như hàm Rồng đang há miệng đón hòn ngọc là nơi linh địa thờ Phật bà Quán Thế Âm bằng đá xanh là chỗ dựa tinh thần của người dân lao động để cầu bình an và mọi điều tốt lành, hạnh phúc.

Chúa Trịnh Sâm là người đã đưa vị thế động Hương Tích trở thành một di tích lớn, đặt nền móng cho sự phát triển lễ hội Chùa Hương cho tới nay. Khi mỗi mùa xuân đến, du khách lại đến với lễ hội Chùa Hương. Song phải đến năm 1896 niên hiệu Thành Thái năm thứ 8 mới chính thức mở hội lớn.

Hàng năm mỗi khi xuân về du khách thập phương lại nô nức chẩy hội đã thu hút hàng triệu lượt du khách về thăm quan chiêm bái, tạo nên một lễ hội có thời gian diễn ra lâu nhất. Ban tổ chức lễ hội Chùa Hương lấy ngày 6 tháng Giêng âm lịch hàng năm là ngày khai hội Chùa Hương.

Để phục vụ tốt công tác tổ chức lễ hội Chùa Hương năm 2017, huyện Mỹ Đức đã thành lập Ban chỉ đạo, tổ chức tuyên truyền sâu rộng đến các chủ phương tiện thuyền đò, người tham gia phục vụ lễ hội về văn hóa ứng xử với du khách. Lễ hội Chùa Hương năm 2017 sẽ tăng vé thuyền đò, phí thắng cảnh Chùa Hương. Miễn phí các nhà vệ sinh công cộng ở các bến đò, các điểm trông giữ xe ô tô, đầu tư mở rộng nâng cấp tuyến đường 419 từ Bệnh viện Đa khoa Mỹ Đức đến xã Đốc Tín để nâng cao chất lượng phục vụ du khách. Tổ chức mở các lớp tập huấn cho nhân dân tham gia phục vụ lễ hội về Luật Di sản văn hóa, Luật đường thủy nội địa, văn hóa ứng xử với du khách. Ban tổ chức thành lập 2 tổ kiểm tra liên ngành, kiên quyết xử lý các chủ phương tiện thuyền đò, các chủ nhà hàng, dịch vụ hàng quán phục vụ lễ hội để xảy ra các hiện tượng thiếu văn minh đều bị xử lý của Ban tổ chức. Công tác ANTT, vệ sinh môi trường, phòng chống cháy nổ, quản lý phương tiện xe tại lễ hội được tăng cường. Các hoạt động văn hóa, văn nghệ, tâm linh, tín ngưỡng được triển khai theo đúng quy định của Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch.

Xuân mới đang về, mùa của trăm hoa đua nở, cây cỏ xanh tươi khí trời mát mẻ khiến lòng người xốn xang như thôi thúc mỗi con người dân đất Việt và những người con xa xứ trở về miền đất Phật, dâng lên nén tâm hương tỏ lòng thành kính, hòa mình với thiên nhiên trời đất bao la để được thăng hoa, thả hồn bên dòng suối Yến đầy thơ mộng tìm cho mình khoảng lặng trong tâm hồn.

Minh Xuân