Thứ sáu, 26-08-2022 | 10:41GMT+7

Những làng nghề truyền thống nổi tiếng xứ Thanh

LNV - Thanh Hóa là một tỉnh thuộc vùng Bắc Trung Bộ Việt Nam, là vùng đất lịch sử, nơi lắng đọng tinh hoa văn hóa ngàn năm. Nơi đây nổi tiếng với hàng trăm làng nghề truyền thống, rải đều khắp các vùng trong tỉnh. Dưới đây là những làng nghề truyền thống nổi tiếng lâu đời.
Làng nghề chè lam Phủ Quảng

Phủ Quảng là cách gọi tắt của phủ Quảng Hóa xưa, nay là thị trấn Vĩnh Lộc thuộc huyện Vĩnh Lộc, tỉnh Thanh Hóa. Nghề làm chè lam Phủ Quảng có thể xuất hiện từ khi Hồ Qúy Ly lên làm vua, chọn thành nhà Hồ làm kinh đô (1400).
 

Làng làm nghề lâu đời, có kinh nghiệm và bí quyết riêng, mật mía được lấy ở huyện Thạch Thành, nơi được coi là đất mía của tỉnh nên có vị ngọt đậm và sóng sánh hiếm có.Chè lam phủ Quảng có vị dẻo thơm của gạo nếp, vị bùi của lạc, vị cay dịu của gừng, vị ngọt đậm của mật mía. Miếng chè lam có màu nâu nhạt, có hoa trắng do lạc tạo nên.

Mỹ nghệ sơn mài Tiên Sơn
 

Mỹ nghệ Tiên Sơn là một trong những làng nghề đưa danh tiếng của xứ Thanh đi khắp trong và ngoài nước, các sản phẩm mỹ nghệ ở đây ngày càng nâng cao về chất lượng, mẫu mã, giá thành phải chăng nên đã trở thành món quà lưu niệm cho khách thập phương khi có cơ hội ghé thăm vùng đất này. Sản phẩm mỹ nghệ Tiên Sơn độc đáo bởi hoàn toàn được làm thủ công từ khâu chế tạo khuôn mẫu, tạo các đường nét, hoa văn đến khâu hoàn thiện sản phẩm. Các mặt hàng chủ yếu của làng nghề này là sản phẩm bình lọ cắm hoa trang trí, bình lọ nghệ thuật, sản phẩm âu đĩa trang trí, âu đĩa nghệ thuật, sản phẩm hình khối trang trí, sản phẩm bục bệ trang trí, nghệ thuật...

Mỹ nghệ Tiên Sơn là một trong những nghề thủ công truyền thống nổi tiếng ở Thanh Hóa, góp phần thúc đẩy kinh tế và phát triển du lịch của vùng. Qua bàn tay khéo léo, tâm hồn bay bổng đầy chất nghệ thuật của người thợ thủ công xứ Thanh những sản phẩm mỹ nghệ vô cùng tinh tế ra đời. Những đường nét hoa văn trên các sản phẩm mỹ nghệ Tiên Sơn đều đạt độ tỉ mỉ, chi tiết yêu cầu kỹ thuật cao theo từng công đoạn. Hiện nay, các sản phẩm mỹ nghệ Tiên Sơn đã có mặt ở rộng khắp các thị trường tiêu thụ trong nước và được một số thị trường khó tính chấp nhận như Nhật Bản, Úc, Mỹ, EU...

Gốm làng Vồm

Làng Vồm thuộc xã Thiệu Khánh, huyện Thiệu Hóa, gọi là gốm làng Vồm nhưng thực chất những sản phẩm gốm được sản xuất ở làng Chành kế bên nhưng tiêu thụ tại chợ Vồm. Đây là một sản phẩm lâu đời của vùng đất cổ Doanh Xá.Gốm Vồm nổi tiếng là sản phẩm gốm nhẹ lửa, bằng chất liệu đất sét trắng mềm, dẻo, ít pha tạp, các sản phẩm cũng rất đa dạng như: nồi, ấm, siêu, chõ đồ có chất lượng tốt, hình thức đẹp, giá trị sử dụng cao, từng chiều lòng được nhiều khách hàng khó tính ở các tỉnh ngoài như Hà Nam, Nam Định, Hà Nội,…

Tuy hiện nay người ta thường sử dụng các loại nồi, ấm từ inox, thép, gang,… nhưng sản phẩm gốm làng Vồm vẫn chiếm được vị thế riêng của mình trong lòng người tiêu dùng.

Chiếu cói Nga Sơn

Chiếu cói Nga Sơn từ lâu đã trở thành thương hiệu nổi bật của xứ Thanh. Nga Sơn là một huyện của Thanh Hóa, nơi có 8 huyện đều trồng cói. Chiếu cói Nga Sơn được nhiều người yêu thích bởi nó hoàn toàn là sản phẩm dệt thủ công, sợi chiếu nhỏ, mềm và óng mượt. Chiếu rất phong phú về kiểu dáng cũng như màu sắc trang trí lại gọn nhẹ và giá thành rất hợp lí.
 

Hiện nay chiếu cói Nga Sơn có mặt khắp nơi trong toàn quốc và được ưa chuộng ở một số quốc gia lân cận, giá trung bình của một chiếc chiếu Nga Sơn chất lượng tốt là 150.000 đồng đến 200.000 đồng.

Nem, giò, chả Đông Hương
 

Nghề làm nem, giò chả, đặc biệt là nem chua là nghề truyền thống lâu đời, niềm tự hào của người dân xứ Thanh.Nem, giò, chả của Thanh Hóa đặc biệt bởi những công thức bí truyền của người dân nơi đây kết hợp cùng với những nguyên liệu được chọn lựa kĩ càng và một bàn tay khéo léo. Nem Đông Hương được bày bán quanh năm như một thức quà không thể thiếu mỗi khi bạn có dịp ghé thăm Thanh Hóa trong khi giò lụa chỉ được bày bán vào những dịp Tết làm theo những đơn hàng của thực khách, giò Đông Hương như một món quà mà người ta biếu nhau trong những ngày năm hết Tết đến. Ngoài ra, Đông Hương còn nổi tiếng bởi món chả rán thơm bùi, béo ngậy, từng miếng chả vàng ruộm ăn chung với một chút rau sống, nước chấm mới thấy hết được hương vị của xứ Thanh.

Hiện nay nem, giò, chả Đông Hương có mặt ở nhiều nơi trên khắp cả nước với giá thành phải chăng, nem chỉ khoảng 35.000 đồng đến 50.000 đồng cho 10 chiếc, giò, chả giao động từ 100.000 đồng đến 150.000 đồng cho 1kg.

Thổ cẩm làng Ngọc

Làng Ngọc – Cẩm Thủy là một địa danh du lịch nổi tiếng của Thanh Hóa với suối cá thần được nhiều người biết đến như một nét đẹp kì diệu của tạo hóa. Ngoài ra làng Ngọc còn nổi tiếng bởi nghề dệt thổ cẩm với những sản phẩm mang đậm màu sắc văn hóa dân tộc Mường.Trước đây, các sản phẩm dệt thổ cẩm chủ yếu được sử dụng trong gia đình, làm của hồi môn khi con gái đi lấy chồng. Hiện nay, sản phẩm này đã được đầu tư phát triển và trở thành món quà lưu niệm được yêu thích khi có dịp ghé thăm suối cá thần.

Làng nghề mây tre đan Hoằng Thịnh
 

Nghề Mây tre đan xã Hoằng Thịnh, huyện Hoằng Hóa- Thanh Hóa có từ thời nhà Nguyễn, khoảng cuối thế kỷ 19. Trải qua hơn 100 năm tồn tại và phát triển với bao biến cố, thăng trầm, nghề mây tre đan xã Hoằng Thịnh - Hoằng Hoá - Thanh Hoá đang ngày càng khởi sắc, đời sống của người dân làng nghề từng bước được cải thiện bằng chính nghề truyền thống của mình.

Ban đầu, ở làng chỉ có một vài gia đình làm nghề đan lát các sản phẩm thông dụng như rổ, rá, dần, sàng…phục vụ nhu cầu sinh hoạt của bà con chòm xóm, sau dần, nghề lan rộng ra cả thôn, cả làng. Vừa mang giá trị sử dụng, vừa có giá trị nghệ thuật và tính thẩm mỹ cao, sản phẩm mỹ nghệ mây tre đan Hoằng Thịnh, trong nhiều năm qua đã chiếm lĩnh được thị trường trong nước và quốc tế. Bên cạnh việc làm mới các sản phẩm truyền thống, các nghệ nhân đi sâu nghiên cứu sáng tạo sản phẩm mới, đáp ứng thị hiếu của nhiều đối tượng khách hàng. Các đồ vật trang trí nội thất như tranh phong cảnh, hoành phi, rèm cửa, chao đèn… trở thành món quà mong đợi của nhiều du khách.

Làng nghề làm bánh gai Tứ Trụ

Làng nghề làm bánh gai Tứ Trụ thuộc làng Mía, xã Thọ Diên, huyện Thọ Xuân, Thanh Hóa từ lâu đã nổi tiếng với hương vị thơm ngon, đặc biệt của món ăn đậm chất dân dã. Mới thoạt nhìn hình dáng nhỏ nhắn của bánh gai, ít ai nghĩ rằng, quy trình làm bánh từ lúc lựa nguyên liệu đến khi bánh thành hình rất phức tạp, đòi hỏi sự kiên trì, tỉ mẩn và cả con mắt nghề lâu năm của thợ bánh.
 

Một chiếc bánh đạt yêu cầu là thịt bánh phải vừa dẻo mịn vừa thơm đặc trưng của lá chuối tiêu, hòa quyện với  vị dịu mát của lá gai, gạo nếp và mật mía, phảng phất hương thơm nồng của dầu chuối, thêm cái ngọt thanh thanh của nhân đậu, bùi bùi của dừa khô, đậm đà của thịt nạc...

Nhờ nghề làm bánh gai truyền thống, những năm gần đây đã có nhiều gia đình nơi đây thoát nghèo, hàng trăm người dân nông nhàn có công ăn việc làm thường xuyên, ổn định. Giờ đây, nghề làm bánh gai vẫn được những người con làng Mía xứ Thanh duy trì và phát triển để hương vị của nó mãi khắc sâu vào tâm khảm người xa quê, và còn được nhiều vùng miền trong nước biết đến.

Làng nghề dệt nhiễu Hồng Đô
 

Cách thành phố Thanh Hóa khoảng 15km, làng Hồng Đô nằm cạnh dòng sông Chu, từ xa xưa, tơ Hồng Đô xã Thiệu Đô, tỉnh Thanh Hóa đã nổi tiếng là loại tơ mềm, đẹp, bền, từng được nhiều người ưa chuộng. Nhiều sản phẩm làm bằng chất liệu tơ tằm từ làng ươm tơ, dệt nhiễu Hồng Đô không chỉ được tiêu thụ ở trong nước, mà còn được nhiều nước trên thế giới đón nhận… nhiễu Hồng Đô đã nổi tiếng khắp cả nước với những bí quyết làng nghề rất đặc trưng và quý hiếm. nghề ươm tơ, dệt nhiễu rất vất vả, phải thức khuya, dậy sớm.

Để có được sản phẩm đến tay người tiêu dùng, những người dân làng nghề ươm tơ, dệt nhiễu Hồng Đô phải qua nhiều cung đoạn, Hồng Đô là một làng nghề đặc biệt vì từ công đoạn đầu đến công đoạn cuối là hoàn toàn khép kín, chỉ người dân Hồng Đô mới làm được. Về xứ Thanh hỏi đến làng nghề ươm tơ, dệt nhiễu Hồng Đô có lẽ ai cũng biết đến. Có dịp về làng Hồng Đô, chúng ta sẽ được ngắm nhìn những cánh đồng dâu xanh ngắt, những tiếng thoi dệt nhiễu kêu lóc cóc, đặc biệt là những ngôi nhà cao tầng nằm sát nhau, chứng minh cho những khởi sắc của làng nghề ươm tơ, dệt nhiễu Hồng Đô. 

Nạo ngao Sầm Sơn

Thiên nhiên ban tặng cho Sầm Sơn một bãi biển tuyệt đẹp lại vừa ẩn chứa những tài nguyên biển phong phú. Ngao biển là một loại hải sản rất sẵn ở vùng biển này, cũng chính bởi vậy nghề nạo ngao biển của Sầm Sơn trở nên phát triển. Khi hừng đông còn chưa sáng rõ trên các bãi biển Sầm Sơn, đặc biệt là bãi bồi Lạch Hới đã thấy thấp thoáng bóng dáng ngư dân đi nạo ngao. Vật dụng để khai thác những ngư cụ đơn giản như một cái nạo có dây đeo được gắn với túi lưới để đựng ngao, hoặc là một đoạn sào tre hình chữ Y có gắn với một lưới vợt, họ ghì cái nạo xuống bãi cát và kéo cứ thế theo dọc bờ biển gặp con ngao, con sò thì sợi thép căng ngang phía dưới hai càng chữ Y phát ra tiếng động và mắc lại ở đó.
 

Các nghề đánh bắt thủ công ra đời rất nhiều trong đó có nghề nạo ngao truyền thống này. Thịt ngao là một sản phẩm dễ chế biến lại rất có lợi cho sức khỏe con người, ngao có công năng giải độc, tiêu khát, tư âm, lợi thủy, hóa đờm, chủ trị chứng ho nhiều đờm, loét dạ dày hành tá tràng, băng huyết... Chính vì vậy nghề nạo ngao rất phát triển ở vùng biển Sầm Sơn đặc biệt là bãi bồi cửa Lạch Hới.

Nghề chạm khắc đá làng Nhồi
 

Theo sử sách ghi lại, nghề chạm khắc đá làng Nhồi đã có từ thời Lý và lưu truyền qua nhiều biến cố lịch sử để đến tận bây giờ nó vẫn phát triển và trở thành thương hiệu của xứ Thanh. Những nghệ nhân làng Nhồi đã góp phần điểm tô cho kinh thành Tây Đô, điện miếu Lam Kinh, Kính Thiên (kinh thành Thăng Long), đền thờ An Dương Vương (Cổ Loa)... Có thể nói, nghề khắc đá làng Nhồi đã góp phần tạo nên bộ mặt dân tộc qua nhiều thời đại.

Đến với làng nghề, du khách như đang lạc vào một thế giới khác lạ, kỳ thú và sinh động. Lặng ngắm những pho tượng, phù điêu hoa lá chim muông, các mẫu vật bằng đá hết sức tinh xảo được trưng bày trong khung cảnh ấn tượng, lòng thầm cảm phục những người thợ, những nghệ nhân với đôi bàn tay tài hoa, trí sáng tạo đã “thổi hồn” vào đá.

Dệt sợi gai

Dệt sợi gai là nghề đặc trưng của người Thổ ở Thanh Hóa, một nghề lâu đời chứ đựng bản sắc, tinh hoa văn hóa xứ Thanh.Sợi gai được dệt từ vỏ cây gai, một loại cây thuộc họ tầm ma dưới bàn tay khéo léo của những Mê, những Ún trong bản làng nghèo khó. Người Thổ ở đây có những bí quyết dệt sợi gai rất riêng khiến cho sản phẩm của họ cực kì tinh xảo và bắt mắt. Công cụ dệt của người Thổ vẫn còn khá thô sơ, bàn làm bằng tre, khung cửi dệt hay gọi là khung con cú, đòn ngồi là tấm ghế băng, trục cuốn vải, khuôn dệt dài được vót nhẵn từ những nan tre già để khi dệt mà dận chân đòn thì tạo được khe hở cho con thoi chạy qua, con thoi làm bằng gỗ nghiến hoặc bằng sừng, thanh văng được làm bằng cột tre già để giữ cho mặt vải luôn được và đều sợi. 
Vải khi dệt xong có độ mềm và mịn được rất nhiều người ưa thích, vải sợi gai thường dùng để dệt váy, làm khăn đội đầu, thắt lưng, vỏ chăn…
 
Thảo Nguyên TH