Làng Lai Xá, nằm bên quốc lộ 32, cách trung tâm Thành phố 15km. Nơi ấy, ông tổ của nghề ảnh Lai Xá – cụ Nguyễn Đình Khánh - được sinh ra vào năm 1874, rồi “bén duyên” và trưởng thành cùng nghề.

Tại Lễ kỷ niệm, Ông Nguyễn Văn Thắng, Chủ nhiệm Làng nghề nhiếp ảnh Lai Xá cho biết: Ông Nguyễn Đình Khánh (Khánh Ký) sau 2 năm học nghề ảnh tại hiệu Du Chương (chủ người Hoa) ở phố Hàng Bồ, năm 1892 đã mở hiệu ảnh riêng mang tên Khánh Ký ở phố Hàng Da. Như nhiều người biết, cụ Đặng Huy Trứ là người đầu tiên đưa nghề ảnh vào nước ta (năm 1869), mở hiệu ảnh ở phố Thanh Hà, mang tên Cảm Hiếu Đường. Và cụ Nguyễn Đình Khánh là người Việt Nam thứ hai tiếp nối và mở mang nghề ảnh. Chỉ khác với cụ Đặng Huy Trứ, cụ Nguyễn Đình Khánh ngoài việc kinh doanh chụp ảnh còn đào tạo nhiều thế hệ học trò xuất thân từ làng Lai Xá trở thành những người giỏi nghề ảnh. Cụ còn là một nhà yêu nước, tích cực tham gia phong trào Đông Kinh Nghĩa Thục, nhưng bị lộ, phải lánh sang Pháp mở hiệu ảnh ở Toulouse (1910 - 1911). Sau đó, cụ còn mở một hiệu ảnh nữa trên đại lộ Malesherbe ở Paris (1911 - 1912).

Phát biểu tại buổi lễ, Phó Chủ tịch Hội Nghệ sỹ nhiếp ảnh Việt Nam nghệ sỹ Sỹ Minh đã ghi nhận công lao của cụ tổ nghề Khánh Ký với sự hình thành và phát triển của nhiếp ảnh Việt Nam và thực sự là ông tổ của nghề nhiếp ảnh nước ta…

Tại buổi lễ, đại diện Hiệp hội làng nghề Việt Nam Nhà giáo Ưu tú Trịnh Quốc Đạt, Phó Chủ tịch cũng đã trao tặng bằng khen cho nhiều cá nhân có công trong việc duy trì và phát triển Làng nghề nhiếp ảnh Lai Xá. Kết thúc buổi lễ, các đại biểu đã cắt băng khai mạc triển làm ảnh của Làng nghề nhiếp ảnh Lai Xá năm 2022.

Hiện nay, ở Hà Nội có tới 33 hiệu ảnh nổi tiếng của người Lai Xá mở, ở Sài Gòn có 34 cửa hiệu, Hải Phòng có 16 cửa hiệu nổi tiếng của người Lai Xá. Từ Tây Bắc Việt Bắc đến vùng châu thổ sông Cửu Long nước ta đều có những hiệu ảnh do học trò lớp đầu tiên của Cụ Khánh Ký đào tạo. Ở Bến Tre có ông Đinh Bá Trung là học trò lớp đầu của Cụ Khánh Ký đã đạt giải thưởng ảnh quốc tế. Người Lai Xá còn đi làm ăn mở hiệu ảnh ở nước ngoài như CamPuChia, Myanmar, Trung Quốc, Pháp, Mỹ, Đức... Cũng vì vậy Lai Xá được gọi là Làng nhiếp ảnh.Từ năm 1892 đến 1945 có tới 150 hiệu ảnh của người Lai Xá với trên 2000 người làm thợ ảnh. Năm 1892 là dấu mốc đầu tiên của sự ra đời, phát triển của nghề nhiếp ảnh ở Lai Xá, đến nay vừa tròn 130 năm, Cụ Khánh Ký được suy tôn là ông tổ của làng nghề nhiếp ảnh Lai Xá. Năm 2001, Ủy ban nhân dân tỉnh Hà Hà Tây đã cấp bằng công nhận "Làng nghề nhiếp ảnh truyền thống thôn Lai Xá".

Cụ Khánh Ký còn tham gia hoạt động yêu nước trong phong trào Đông Kinh Nghĩa Thục ở Hà Nội. Năm 1912 do bị lộ, Cụ sang Pháp và mở hiệu ảnh ở đại lộ Malesherbe(Paris) và tham gia "Hội đồng bào thân ái" do Cụ Phan Châu Trinh, Phan Văn Trường chủ trương. Năm 1917, " Hội những người An Nam yêu nước" được thành lập, gồm các nhà hoạt động tiêu biểu như Phan Châu Trinh, Phan Văn Trường, Nguyễn Đình Khánh, Hai Tần, Lê Văn Sao...do Nguyễn Ái Quốc trực tiếp lãnh đạo. Cụ Nguyễn Nguyễn Đình Khánh có mối quan hệ đặc biệt với Nguyễn Ái Quốc, Cụ đã dạy Nguyễn Ái Quốc chấm sửa ảnh để có thể mở một hiệu ảnh, vừa kiếm sống, vừa hoạt động cách mạng. Năm 1924-1925 Nguyễn Ái Quốc mở các lớp huấn luyện cho các thanh niên trong "Việt Nam thanh niên cách mạng đồng chí hội , ở Quảng Châu, Trung Quốc, thì Cụ Nguyễn Đình Khánh cũng về đó mở hiệu ảnh Thiên Nhiên. Năm 1946 Chủ tịch Hồ Chí Minh sang thăm Pháp, Người đã đến đặt vòng hoa viếng mộ Cụ Nguyễn Đình Khánh vừa mất cách đó một tháng.

Kỷ niệm 130 năm ngày ra đời Làng nghề nhiếp ảnh truyền thống Lai Xá và kỷ niệm 76 năm ngày mất của Cụ Nguyễn Đình Khánh- Khánh Ký, Nhà nhiếp ảnh tài năng, Người thầy lớn, Ông tổ làng nghề nhiếp ảnh Lai Xá, Nhà hoạt động cách mạng nổi tiếng, Doanh nhân văn hóa Việt Nam cuối thế kỷ 19 và nửa đầu thế kỷ 20 là hoạt động văn hóa có ý nghĩa đặc biệt trong những ngày tháng 5 sôi động của đất nước.

Một số hình ảnh tại buổi lể kỷ niệm 130 năm xây dựng và phát triển Làng nghề nhiếp ảnh Lai Xá:

Nhà giáo Ưu tú Trịnh Quốc Đạt, Phó Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam phát biểu tại buổi lễ.

Quang cảnh buổi lể.


Ông Nguyễn Doãn Quang Trưởng thôn Lai Xá, trình bày diễn văn kỷ niệm.


Các đại biểu dự lễ kỷ niệm.


Các đại biểu, nghệ nhân dự lễ kỷ niệm.​


Nhà giáo Ưu tú Trịnh Quốc Đạt, Phó Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam trao tặng bằng khen cho nhiều cá nhân có công trong việc duy trì và phát triển Làng nghề nhiếp ảnh Lai Xá.




Ngôi nhà riêng nơi thờ cụ Khánh Ký.


Bàn thờ cụ Khánh Ký.


Thực hiện nghi lễ cúng giỗ cụ Khánh Ký.


Các đại biểu kính lễ cụ Khánh Ký.


Khách nước ngoài tham quan triển lãm ảnh tại làng nghề nhiếp ảnh Lai Xá.


Đại biểu tham quan triển lãm ảnh làng nghề nhiếp ảnh Lai Xá.






Các đại biểu dự lễ chụp ảnh lưu niệm.

Bài và ảnh: Nguyễn Vân - Trường Sơn