Thứ năm, 13-01-2022 | 15:23GMT+7

Cá linh - Đặc sản mùa nước nổi

LNV - Nước về. Người miền Tây long đong vất vả, dẫu cơ cực vẫn bám đất bám đồng. Họ sống chung với từng mùa nước nổi như một quy luật cơ bản để sinh tồn. Nhà ngập, nước tràn nhưng đó là sự đợi chờ nôn nao mùa cá tôm ăm ắp ruộng đồng…

Mùa nước nổi Nam bộ bắt đầu từ tháng 9 đến tháng 11 hàng năm. Mùa này thường xuất hiện rất nhiều cá linh. Đầu mùa chính là thời điểm cá ngon nhất của năm, bởi cá chưa quá lớn nên xương chưa cứng, bụng cá lại có mỡ nên ăn rất béo. Loại cá này được xem là đặc sản của mùa nước nổi miền Tây.

Mùa lũ năm nay về muộn hơn năm ngoái, mực nước đầu mùa ở cánh đồng chỉ độ 1 mét, giá cá linh cũng chỉ được 50.000/kg, trong khi năm ngoái là 80.000 đồng. Giá thấp, nhưng người đặt dớn, đơm đó lại tấp nập, bởi đó là thời cơ kiếm cơm dễ dàng nhất khi mà nông dân đang phải oằn mình gượng gạo với khốn khó của dịch bệnh COVID-19. Sẽ là những tháng ngày bộn bề nước lũ, ai nấy đều vất vả ngược xuôi nhưng tất cả đều vui vẻ, hừng hực sức lao động, sẵn sàng vươn mình ra sông nước.
 

Nhắc đến cá linh người ta cũng không thể không nhắc đến loại hoa cũng gắn liền với mùa nước nổi - hoa điên điển, loài hoa nở vàng khoe sắc khắp cả mé sông, đầm lầy, ruộng nước. Hoa cho hương vị rất đặc biệt, giòn, thơm, bùi, béo lại nồng đượm hương, mang "hương đồng cỏ nội" được người dân Nam Bộ chế biến thành nhiều món ăn đặc sản bổ dưỡng.
 

Vào đầu mùa nước nổi, cá linh non được giá sẽ xuất hiện ở các nơi đầu nguồn như An Phú, Tân Châu, Hồng Ngự (Đồng Tháp), hay Thốt Nốt (Cần Thơ). Càng về sau cuối mùa, loại cá này càng rẻ. Cá cuối mùa nước đã trưởng thành được người dân dùng làm mắm. Mắm cá linh vùng Đồng Tháp, Long An, An Giang, Cần Thơ rất có tiếng. Tại Sài Gòn, thi thoảng cá linh sống vẫn được đưa từ miền Tây.
Cá linh và hoa điên điển được xem là đặc sản của mùa nước nổi ở miền Tây Nam bộ. Nhiều người thưởng thức qua loại cá này chỉ một lần là vương vấn mãi bởi thịt tươi và cái mùi vị đặc trưng không lẫn vào đâu được. Cá linh hầu như ăn được nguyên con, không cần đánh vảy. Bạn chỉ cần cắt ngang rốn cá một đoạn nhỏ rồi nặn hết ruột, cắt đuôi, sau đó rửa sạch và mang chế biến. Cá càng non thì thịt càng ngọt, hầu như không có xương, béo ngậy. Thịt loại cá này rất mềm và mau chín.
 

Cá linh đầu mùa hay cuối mùa chế biến theo cách nào cũng ngon và hấp dẫn như: cá linh tẩm bột chiên giòn, cá linh kho mắm ruốc, kho mía, kho khóm, canh chua cá linh... Những con cá linh mập ú, bụng đầy mỡ, người ta mang nướng trên bếp than ửng hồng, thịt cá vừa ngọt vừa béo và cũng lại cho hương thơm phương phức. Lẩu cá linh nấu chua ăn cùng hoa điên điển và cá linh kho tiêu là hai món ăn rất phổ biến.

Cá linh nấu lẩu chua

Trước hết phải chọn cá linh tươi mang về móc ruột, làm sạch, để vào rổ thưa cho ráo nước, xong ướp với tỏi, ớt, đường, chút muối khoảng 10 phút.
 

Chặt một trái dừa tươi đổ vào nồi để nấu, dầm ít me lấy nước chua thêm vài thìa nước mắm ngon chút đường, rồi nêm nếm sao cho vừa ăn. Sau đó cho tỏi phi thơm, thêm ít tóp mỡ, rau ngò gai và nấu cho sôi riu lên. Cá linh rất mềm và mau chín, nên trước khi ăn mới trút nhẹ cá vào nồi. Vừa ăn, vừa nhúng hoa điên điển để giữ độ giòn và ngọt từ hoa.

Cái ngon độc đáo của món ăn này là nhờ vị chua chua, ngòn ngọt, thơm thơm kèm thêm hương vị từ hoa điên điển. Ăn kèm với món có thể là bún tươi hoặc cơm nóng, không thể thiếu một ít nước mắm ngon và ớt để chấm cá.

Cá linh kho tiêu

Cá linh làm sạch để ráo rồi nêm ít đường, muối, bột ngọt, tiêu, nước màu cho thấm khoảng 10 phút. Món cá kho tiêu này nên nêm nếm sao cho hợp khẩu vị của từng nhà, bởi có người thích kho thật mặn, nhưng lại cũng có người thích vừa mặn, vừa ngọt.

Sau đó cho cá vào một cái nồi đất, thêm ít nước lã. Nước mắm kho cá phải là nước mắm ngon. Trước khi kho, cho nước mắm vào nồi kho chung với cá, giữ lửa liu riu độ 15-20 phút để nồi cá sắt màu lại. Cho ít hành và ớt lên trên cho có mùi thơm và chút cay nhẹ.
 

Món này dùng với cơm nóng hay nguội đều ngon. Ăn kèm là bông súng, bắp chuối bào, hoa điên điển ngâm chua, rau muống ngâm chua ngọt, hoặc ăn với rau lang, rau trai luộc, đọt nhãn lồng... đều ngon.

Về miền Tây mùa nước nổi không chỉ là để khám phá hay chiêm ngưỡng, trải nghiệm vẻ đẹp của thiên nhiên và văn hóa của người dân nơi đây mà còn có thể thưởng thức các món ăn độc đáo, hấp dẫn chỉ có ở miền Tây thời điểm này. Nước về mang theo nhiều sản vật, trong đó có con cá linh nổi tiếng. Yêu mảnh đất nơi đây với bởi bao nét độc đáo được hóa mình vào thiên nhiên, bạt ngàn đầm hoa súng, hái bông điên điển, hái củ ấu, bắt cá linh, ngắm chim về tổ, đập lúa ma (lúa trời), săn chuột đồng… 
Bài, ảnh: Ninh Ngọc