Đến dự Hội thảo, có ông Lưu Duy Dần, Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam; ông Nguyễn Đức Tâm, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học Công nghệ và Môi trường (Văn phòng Quốc hội); ông Nguyễn Như Chinh, Vụ trưởng Vụ Thi đua Khen thưởng (Bộ Công thương); ông Vũ Hữu Từ, Phó Giám đốc Sở Công thương tỉnh Nam Định; ông Phạm Văn Sơn, Phó Giám đốc Sở Tài nguyên - Môi trường tỉnh Nam Định; bà Phạm Thị Thu Nga, Phó Giám đốc Sở Tài nguyên - Môi trường tỉnh Nam Định; ông Phạm Trọng Duy, Trưởng phòng Kiểm soát ô nhiễm đất và nước, Cục Kiểm soát ô nhiễm (Tổng Cục Môi trường)… cùng nhiều đại biểu là nhà nghiên cứu, đại diện các làng nghề và nghệ nhân.

Ông Lưu Duy Dần, Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam.

Thực hiện Chương trình Khuyến công Quốc gia 2017, nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên thiên nhiên, nguyên liệu, vật liệu; giảm thiểu chất thải và mức độ gia tăng ô nhiễm; bảo vệ và cải thiện chất lượng môi trường, sức khỏe con người, bảo đảm phát triển bền vững của các doanh nghiệp vừa và nhỏ, các cơ sở công nghiệp nông thôn, doanh nghiệp công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, các làng nghề thủ công mỹ nghệ, các cơ sở sản xuất kinh doanh, thành viên, hội viên làng nghề tại các tỉnh thành phía bắc. Hội thảo tập trung trao đổi về các vấn đề ô nhiễm môi trường tại các làng nghề; thực trạng môi trường làng nghề; pháp luật bảo vệ môi trường làng nghề; giải pháp quản lý môi trường; mô hình công nghệ xử lý chất thải rắn cho làng nghề ở nông thôn; chính sách bảo vệ môi trường làng nghề; việc xử lý ô nhiễm môi trường tại làng nghề chạm bạc Đồng Xâm (Thái Bình); tình hình phát triển làng nghề gắn với bảo vệ môi trường xã Sơn Đồng (Hà Nội)...

Đại diện làng nghề phát biểu tại Hội nghị

Trong lời dẫn Hội thảo, ông Lưu Duy Dần, Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam phát biểu: cả nước có hơn 5.000 làng nghề đã và đang tạo ra nhiều sản phẩm có giá trị, tạo nên bản sắc văn hóa Việt Nam. Tuy nhiên, trong quá trình bảo tồn, phát triển đã gây ra nhiều hệ lụy với môi trường; môi trường nhiều nơi ô nhiễm nghiêm trọng; nguồn tài nguyên thiên nhiên ngày càng cạn kiệt; năng suất lao động đòi hỏi ngày càng cao, đang thách thức lớn đối với sự phát triển của các làng nghề.

Theo Tiến sĩ Tôn Gia Hóa, Phó Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam, khoảng 46% số làng nghề có môi trường bị ô nhiễm nặng và 27% ô nhiễm vừa. Do sự gia tăng ô nhiễm tại các làng nghề, dẫn đến tỷ lệ người mắc bệnh tại khu vực làng nghề có xu hướng gia tăng. Người dân ở các làng nghề chính là nạn nhân của mình khi phải gánh chịu một môi trường ô nhiễm, độc hại do việc sản xuất bừa bãi gây ra. Để phát triển một cách bền vững thì cần kiểm soát được tốc độ phát triển phù hợp với khả năng xử lý các tác động trong quá trình sản xuất của các làng nghề. Phát triển làng nghề theo hướng du lịch sẽ đưa đến nhiều cơ hội, nhất là đối với các làng nghề truyền thống.

Toàn cảnh hội nghị.

Phát biểu tại hội nghị, Tiến sĩ Nguyễn Quang Hùng, Vụ khoa học Công nghệ & Môi trường (Văn phòng Quốc hội) cho rằng: Làng nghề Việt Nam đã và đang có nhiều đóng góp cho sự phát triển ổn định tại các địa phương, phát triển kinh tế nông thôn. Hầu hết ở các địa bàn có làng nghề thì đời sống người dân được nâng cao so với các vùng lân cận không có làng nghề. Tuy nhiên, một trong những thách thức lớn đang đặt ra đối với không ít làng nghề là vấn đề ô nhiễm môi trường. Ô nhiễm môi trường làng nghề làm gia tăng người mắc bệnh đang lao động và sinh sống tại chính làng nghề. Tỷ lệ này đang có xu hướng tăng trong những năm gần đây. Ở một số làng nghề có mức độ ô nhiễm cao thì tuổi thọ trung bình của người dân giảm, thấp hơn đến 10 năm so với tuổi thọ trung bình toàn quốc và thấp hơn từ 5 đến 10 năm so với làng không làm nghề. Vấn đề ô nhiễm môi trường ở nhiều làng nghề tồn tại từ lâu nhưng chưa có biện pháp khắc phục và giải quyết hiệu quả, dẫn đến ngày càng trầm trọng hơn, ảnh hưởng đến sức khỏe của người lao động và cộng đồng dân cư.

Ông Lê Đức Trọng, Giám đốc Công ty CP Thiết kế và Sản xuất gốm sứ Bát Tràng (Hà Nội) đã trình bày quá trình chuyển đổi từ nung gốm bằng lò than, củi thủ công, lò ga mini sang lò ga hiện đại. Đây là một giải pháp đã giúp Bát Tràng từ một làng nghề bị ô nhiễm nghiêm trọng thành một làng nghề xanh, sạch, đẹp, hấp dẫn khách du lịch trong và ngoài nước như hiện nay. Ông Trọng cũng đưa ra các công nghệ và giải pháp xử lý trong việc nung gốm bằng lò ga hiện đại mà ông đang cung cấp cho các làng nghề sản xuất gốm sứ.

Nghệ nhân Nhân dân Nguyễn Văn Ngoan của làng chạm bạc Đồng Xâm (Thái Bình) đã góp nhiều ý kiến sâu sắc, minh chứng bằng những thực tế của làng nghề. Ông cũng đã nghị: “Tôi đã tham dự rất nhiều hội thảo, hội nghị nhưng những kết luận hoặc kiến nghị được ghi vào biên bản đều không được thực hiện. Tình trạng “đánh trống bỏ dùi” này khiến chúng tôi rất chán nản. Tôi chỉ mong muốn sau hội nghị này, những đề xuất của làng nghề chạm bạc Đồng Xâm được các cơ quan hữu quan lưu tâm và bằng hành động cụ thể biến đề xuất thành hiện thực để người làng nghề chúng tôi vừa yên tâm làm nghề, vừa được sống trong bầu không khí trong lành, không bị ô nhiễm.

Tại Hội nghị có nhiều đề xuất, kiến nghị được đưa ra, như: tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý hoạt động của các làng nghề; tăng cường giám sát việc phân bổ, quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước chi cho sự nghiệp Bảo vệ môi trường. Xây dựng, hoàn thiện chiến lược, quy hoạch phát triển làng nghề; Hoàn thiện các chính sách, văn bản quy phạm pháp luật về bảo vệ môi trường tại các làng nghề. Tăng cường các biện pháp về tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường làng nghề. Tăng cường công tác quản lý làng nghề một cách hiệu lực và hiệu quả; quy hoạch làng nghề, đẩy mạnh công tác tuyên truyền; xây dựng thương hiệu cho các sản phẩm làng nghề truyền thống. Bổ sung cán bộ quản lý môi trường ở cấp huyện, cấp xã. Hỗ trợ di dời, cho vay vốn ưu đãi, quy hoạch quy đất tại các cụm công nghiệp làng nghề… Và mong rằng sẽ có nhiều hội thảo hơn nữa được tổ chức về vấn đề làng nghề, tạo điều kiện cho các làng nghề tiếp cận với thị trường trong nước và quốc tế.

Kết thúc hội thảo, ông Lưu Duy Dần, Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam kết luận: Trong hội thảo, với các ý kiến đưa ra tập trung về các vấn đề cụ thể và sâu sắc tại các làng nghề; có nhiều kiến nghị về môi trường. Hiệp hội Làng nghề Việt Nam tiếp thu ý kiến đóng góp, những kiến nghị của các vị đại biểu và sẽ có những chương trình hành động, kiến nghị đề xuất lên các cơ quan, đơn vị của Trung ương và tỉnh, thành phố để giải quyết vấn đề môi trường làng nghề hiện nay.

Văn Bình - Chung Thủy